Yasama

Vatandaşlık Yasama

TBMM Görev ve Yetkileri (Yasama)

Kanun ve Parlamento Kararı Farkı

Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) yaptığı tüm işleri ya bir kanun çıkararak ya da bir parlamento kararı alarak gerçekleştirir.

Kanun Yapısı: Anayasanın altında yer alan, cumhurbaşkanının onayına giden ve Resmi Gazete'de yayımlanan hukuki metinlerdir. Kanunların anayasaya uygunluğunu Anayasa Mahkemesi denetler.
Parlamento Kararı Yapısı: Meclisin kanun çıkarmadan, doğrudan meclis genel kurulunda oylama yaparak aldığı kararlardır. Kural olarak parlamento kararlarına karşı Anayasa Mahkemesi denetimi kapalıdır.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Parlamento kararlarına yargı yolu kapalı olsa da bunun anayasal olarak 3 istisnası vardır. Bu üç karar için doğrudan Anayasa Mahkemesine iptal başvurusu yapılabilir:

1. Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması

2. Milletvekilliğinin düşürülmesi

3. Meclis İçtüzüğü değişiklikleri

TBMM'nin Kanun Çıkararak Yaptığı Görevler

Kanun koymak, değiştirmek ve kaldırmak
Anayasa değişikliği yapmak
Bütçe ve Kesin Hesap kanun tekliflerini görüşüp kabul etmek
Para basılmasına karar vermek (Kağıt parayı Merkez Bankası, madeni parayı Darphane basar)
Genel ve özel af ilan etmek
Milletlerarası antlaşmaların onaylanmasını uygun bulmak

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Milletlerarası antlaşmaları uygun bulan makam TBMM'dir; ancak bu antlaşmaları uluslararası düzeyde onaylayan ve yayımlayan makam Cumhurbaşkanıdır. Ayrıca uluslararası antlaşmalara karşı Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açılamaz.

TBMM'nin Parlamento Kararı ile Yaptığı Görevler

Savaş ilanı kararı vermek
Türk Silahlı Kuvvetlerinin (TSK) kullanılmasına izin vermek
Olağanüstü hal (OHAL) kararlarını onaylamak, süresini uzatmak veya kaldırmak
Meclis içtüzüğünde değişiklik yapmak
Bakanları veya cumhurbaşkanı yardımcılarını Yüce Divan'a sevk etmek
Dokunulmazlıkların kaldırılmasına ve vekilliklerin düşürülmesine karar vermek
Önemli kamu görevlilerini seçmek (Kamu Başdenetçisi, Meclis Başkanı, Sayıştay Başkanı ve üyeleri, Anayasa Mahkemesi'ne 3 üye, HSK'ya 7 üye seçmek)

Kanun Yapım Süreci ve "Kadük" Olma Kavramı

Teklif: Kanun teklif etme yetkisi yalnızca milletvekillerine aittir. Bir tek vekil bile kanun teklifi verebilir.
Komisyon Aşaması: Gelen teklifler ilgili ihtisas komisyonlarında (Örn: Anayasa Komisyonu) görüşülüp raporlanır.
Genel Kurul: Komisyon raporu genel kurulda oylanır. Eğer meclis bir kanun teklifini redderse, aynı teklif 1 yıl geçmeden yeniden meclise sunulamaz.
Cumhurbaşkanı Onayı: TBMM'de kabul edilen kanun cumhurbaşkanına gider. Cumhurbaşkanı 15 gün içinde kanunu ya Resmi Gazete'de yayımlar ya da meclise geri gönderir (veto).
Geri Gönderme (Veto): Cumhurbaşkanının veto ettiği kanunu meclis üye tam sayısının salt çoğunluğuyla (en az 301 vekil) hiçbir değişiklik yapmadan aynen kabul ederse, cumhurbaşkanı bu kanunu yayımlamak zorundadır.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Bütçe Kanunu, Cumhurbaşkanının veto edemeyeceği tek kanundur. Ancak Bütçe Kanunu'na karşı Anayasa Mahkemesi'nde iptal davası açılabilir, yani yargı yolu açıktır.

Yürürlük tarihi belirtilmeyen kanunlar Resmi Gazete'de yayımlandıkları gün yürürlüğe girer.

Bir yasama dönemi (5 yıl) içinde sonuçlandırılamayan ve yasalaşmayan tüm kanun teklifleri kadük olur (geçersiz sayılır).

Anayasa Değişikliği Süreci

Anayasayı değiştirmek kanun yapmaktan çok daha zordur çünkü Türk anayasa sistemi sert bir yapıya sahiptir:

Teklif: En az üye tam sayısının 1/3'ünün, yani en az 200 milletvekilinin yazılı teklifi şarttır.
Görüşme Usulü: Teklifler genel kurulda iki kez görüşülür. İki görüşme arasında en az 48 saatlik ara (serinleme süresi) verilmesi zorunludur. Görüşmeler ivedilikle yapılamaz ve oylama gizli yapılır.
360'ın Altı Oylar: Teklif reddedilmiş sayılır.
360 ile 400 Arası Oylar (3/5 Çoğunluk): Cumhurbaşkanı bu değişikliği onaylayamaz. Ya meclise geri göndermek (veto) ya da zorunlu olarak halk oylamasına (referanduma) sunmak zorundadır.
400 ve Üzeri Oylar (2/3 Çoğunluk): Cumhurbaşkanı değişikliği doğrudan onaylayıp yayımlayabilir, meclise iade edebilir ya da ihtiyari (isteğe bağlı) olarak halk oylamasına götürebilir.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Anayasa değişikliğinin halk oylaması (referandum), ilgili kanunun Resmi Gazete'de yayımlanmasını izleyen 60. günü takip eden ilk pazar günü yapılır.

Genel ve Özel Af Yetkisi

Genel Af: Hem işlenen suçu hem de cezayı tüm sonuçlarıyla ortadan kaldırır.
Özel Af: Suçluluğu baki tutarak sadece cezayı hafifletir, kısaltır veya ortadan kaldırır.
Karar Çoğunluğu: Af kanununun meclisten geçebilmesi için üye tam sayısının 3/5'inin, yani en az 360 milletvekilinin olumlu oyu gereklidir.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Anayasamıza göre hiçbir şekilde af kapsamına alınamayacak tek suç türü orman suçlarıdır (Orman yakma, ormana zarar verme suçları affedilemez).

TBMM'nin Bilgi Edinme ve Denetim Yolları

Meclis, yürütme organını denetlemek ve bilgi edinmek amacıyla 4 anayasal yönteme başvurur:

Yazılı Soru: Milletvekillerinin, en geç 15 gün içinde cevaplandırılmak üzere cumhurbaşkanı yardımcıları veya bakanlara yazılı olarak soru sormasıdır.
Genel Görüşme: Toplumu ve devleti ilgilendiren önemli bir konunun meclis genel kurulunda görüşülmesidir.
Meclis Araştırması: Belli bir konuda bilgi edinmek amacıyla meclis bünyesinde bir araştırma komisyonu kurularak inceleme yapılmasıdır. (Devlet sırları ve ticari sırlar araştırma konusu yapılamaz).
Meclis Soruşturması: Bakanlar ve cumhurbaşkanı yardımcılarının görevleriyle ilgili işledikleri suç iddialarını inceleyen ve onları Yüce Divan'a göndermeyi amaçlayan en ağır denetim yoludur.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

2017 Anayasa değişikliği ile gensoru ve sözlü soru yöntemleri tamamen kaldırılmıştır.

Meclis soruşturması sürecinde sayılar hayati önem taşır:

- Soruşturma önergesi verilmesi: Üye tam sayısının salt çoğunluğu (301 vekil)

- Soruşturma açılması kararı: Üye tam sayısının 3/5'i (360 vekil) ile gizli oylama

- Yüce Divan'a sevk kararı: Üye tam sayısının 2/3'ünün (400 vekil) gizli oylamadaki onayı ile gerçekleşir.

Üye olursan okuduğun notlar işaretlenir, kaldığın yeri kaybetmezsin.