Yürütme

Vatandaşlık Yürütme

Yürütme Organı ve Cumhurbaşkanlığı Ders Notu

Yürütme Yetkisi ve Monist Yapı

Yürütme Erki: Devlet kamu yönetiminin günlük işleyişi için tek yetki ve sorumluluğu üstlenen devletsal güçtür.
Monist (Tek Başlı) Yapı: 2017 anayasa değişiklikleriyle yürütme erki monist bir yapıya kavuşmuştur. Başbakanlık ve Bakanlar Kurulu tamamen kaldırılmış; yürütme yetki ve görevi sadece Cumhurbaşkanına verilmiştir.
Kamu Yönetimi: Yürütme yetkisi ve sorumluluğu yalnızca Cumhurbaşkanına aittir. Yardımcılar ve bakanlar yürütme organının "yetki ve görev ortağı" değildir; yetki tek bir kişide toplanmıştır.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Sınavlarda öncüllü sorularda "Cumhurbaşkanı", "Cumhurbaşkanı Yardımcısı" ve "Bakan" birlikte verilip hangisinin yürütme yetkisine sahip olduğu sorulursa, cevap yalnızca Cumhurbaşkanı olacaktır. Yardımcılar ve bakanlar yürütme yetkisine anayasal olarak doğrudan sahip değildir.

Cumhurbaşkanı Seçilme Yeterlilikleri

Cumhurbaşkanı adayı olabilmek için anayasada belirtilen şartlar şunlardır:

Vatandaşlık: En başta Türk vatandaşı olmak zorunludur.
Yaş: En az 40 yaşını doldurmuş olmak gerekir.
Eğitim: En az yükseköğrenim (üniversite) mezunu olmak şarttır.
Seçilme Koşulları: Milletvekili seçilme yeterliliğine sahip olmak gerekir (kısıtlı olmamak, kamu hizmetinden yasaklı olmamak vb.).
Milletvekili Olma Şartı: Cumhurbaşkanı seçilmek için milletvekili olma şartı yoktur. Meclis içinden bir milletvekili aday gösterilebilegesi gibi, meclis dışından bir vatandaş da aday olabilir. Sadece milletvekili seçilme yeterliliğini (şartlarını) taşımak kâfidir.

Cumhurbaşkanlığı Aday Gösterme Süreci

Cumhurbaşkanlığına kendi kendine aday olunamaz. Aday gösterebilecek üç yetkili merci bulunur:

Siyasi Parti Grupları: TBMM'de grubu bulunan siyasi partiler (en az 20 milletvekili) doğrudan aday gösterebilir.
Oy Oranı Sınırı (%5): En son yapılan genel seçimlerde, tek başına veya birlikte geçerli oylar toplamının en az %5'ini alan siyasi partiler ortak veya tek başına aday gösterebilirler.
Halkın Aday Göstermesi: En az 100.000 seçmenin yazılı teklifiyle halk doğrudan cumhurbaşkanı adayı gösterebilir.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Sınavlarda ve soru bankalarında adaylık için gereken seçmen sayısı sıkça sorulur. Doğru cevap en az 100.000 seçmen olmalıdır. Ayrıca partilerin aday gösterebilmesi için gereken oy barajı en az %5 geçerli oydur.

Cumhurbaşkanlığı Seçim Usulü

Cumhurbaşkanı halk tarafından en fazla iki turda seçilir. Seçim esasları şöyledir:

Görev Süresi: Cumhurbaşkanının görev süresi 5 yıldır. Bir kişi en fazla iki kez bu göreve seçilebilir.
Seçim Dönemi: Cumhurbaşkanlığı seçimleri ile TBMM milletvekili seçimleri 5 yılda bir aynı gün birlikte yapılır.
Birinci Tur: Gidilen ilk oylamada geçerli oyların salt çoğunluğunu (yarıdan bir fazlasını) alan aday Cumhurbaşkanı seçilir.
İkinci Tur: İlk turda salt çoğunluk sağlanamazsa, ilk turu takip eden ikinci pazar günü ikinci tur oylama yapılır. Bu tura sadece ilk turda en çok oyu alan en fazla iki aday katılabilir. Geçerli oyların çoğunluğunu alan aday seçilir.
Aday Eksilmesi: İkinci tura kalan iki adaydan biri herhangi bir sebeple (ölüm, çekilme vb.) seçime katılamazsa, birinci turdaki sıraya göre sonraki aday ikinci tura dahil edilir.
Tek Aday Kalması (Referandum): Eğer ikinci tura tek bir aday kalırsa, seçim yapılmaz; aday için referandum (halk oylaması) düzenlenir. Referandumda geçerli oyların salt çoğunluğu "evet" derse aday seçilir; "hayır" çıkarsa seçim süreci baştan başlar.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Cumhurbaşkanı ikinci döneminde görev yaparken, TBMM tarafından seçimlerin yenilenmesine (erken seçime) karar verilirse, mevcut Cumhurbaşkanı bir kez daha (üçüncü kez) aday olabilir. Bu kural anayasal bir istisnadır.

Cumhurbaşkanlığı Makamının Boşalması

Herhangi bir sebeple (istifa, ölüm, görevden çekilme vb.) makamın boşalması halinde uygulanacak süreler ve esaslar şunlardır:

Seçim Süresi: Makamın boşalması halinde 45 gün içinde cumhurbaşkanlığı seçimi yapılır.
Seçime Bir Yıl veya Daha Az Kalmışsa: Hem Cumhurbaşkanlığı seçimi hem de TBMM seçimleri birlikte yenilenir.
Seçime Bir Yıldan Fazla Kalmışsa: Yalnızca Cumhurbaşkanlığı seçimi yenilenir. Burada seçilen Cumhurbaşkanı, meclisin süresini tamamlar ve bu dönem Cumhurbaşkanının görev süresinden (dönem sınırından) sayılmaz.
Yeni Cumhurbaşkanı Seçilene Kadar Vekalet: Makamın boşalması durumunda, yenisi seçilinceye kadar Cumhurbaşkanı Yardımcısı makama vekalet eder ve yetkilerini kullanır.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Sınavlarda en çok düşülen çeldirici: "Cumhurbaşkanının görev süresinin dolması ve yerine yenisinin seçilememesi" durumunda vekalet yardımcıya geçmez; yenisi seçilene kadar görev süresi biten mevcut Cumhurbaşkanı görevine devam eder. Yardımcı sadece istifa, ölüm gibi makamın boşalması durumlarında veya yurt dışına çıkma, hastalık hallerinde vekalet eder.

Cumhurbaşkanının Görev ve Yetkileri

Devletin başı sıfatıyla Cumhurbaşkanı geniş anayasal yetkilere sahiptir:

Devletin Temsili: Türk milletinin ve Türkiye Cumhuriyeti'nin bütünlüğünü temsil eder.
Yasama Yılı Açılışı: Gerekli gördüğü takdirde, yasama yılının ilk günü (1 Ekim) mecliste açılış konuşması yapar.
Kanunların Yayımlanması: TBMM tarafından kabul edilen kanunları 15 gün içinde Resmi Gazete'de yayımlar. Bütçe Kanunu hariç kanunları meclise geri gönderebilir (veto yetkisi).
Yargısal Başvuru: Kanunların, meclis içtüzüğünün anayasaya şekil ve esas bakımından aykırılığı gerekçesiyle Anayasa Mahkemesi'ne iptal davası açabilir.
Atama Yetkileri: Cumhurbaşkanı yardımcılarını ve bakanları atar, görevlerine son verir. Üst kademe kamu yöneticilerini (vali, büyükelçi, rektör vb.) atar.
Uluslararası İlişkiler: Milletlerarası antlaşmaları onaylar ve yayımlar. Yabancı temsilcileri kabul eder.
Milli Güvenlik ve Ordu: Milli güvenlik politikalarını belirler, önlemlerini alır. TBMM adına Türk Silahlı Kuvvetleri'nin Başkomutanlığını temsil eder. TSK'nin kullanılmasına (olağanüstü hallerde meclis tatildeyken) karar verebilir.
Af Yetkisi: Sürekli hastalık, sakatlık, kocama veya bunama gibi özel nedenlerle belirli kişilerin cezalarını hafifletebilir veya kaldırabilir.
Kararname ve Yönetmelik: Yürütme yetkisine ilişkin konularda Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi (CBK) ve kanunların uygulanmasını sağlamak üzere Yönetmelik çıkarabilir.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Kanunların onaylanmasını uygun bulma yetkisi TBMM'ye aittir; ancak bu antlaşmaları hukuken onaylayan ve yayımlayan Cumhurbaşkanıdır. Ayrıca genel ve özel af ilan etme yetkisi doğrudan TBMM'ye aittir. Cumhurbaşkanının af yetkisi sadece hastalık, sakatlık gibi bireysel ve özel mazeretlere dayalıdır.

Cumhurbaşkanının Cezai Sorumluluğu (Soruşturma Süreci)

Cumhurbaşkanının görevde olduğu sırada işlediği iddia edilen suçlar hakkında TBMM tarafından başlatılan soruşturma süreci ve nitelikli çoğunluklar şunlardır:

Soruşturma Önergesi: Meclis üye tam sayısının salt çoğunluğunun (en az 301 milletvekili) vereceği yazılı önergeyle soruşturma açılması talep edilebilir. TBMM bu önergeyi en geç bir ay içinde görüşür.
Soruşturma Açılması Kararı: Yapılan gizli oylamada, üye tam sayısının beşte üçünün (en az 360 milletvekili) kabul oyuyla soruşturma açılmasına karar verilir. Soruşturmayı yürütmek üzere 15 kişilik siyasi parti gruplarından oluşan bir komisyon kurulur.
Yüce Divana Sevk Kararı: Komisyonun hazırladığı rapor meclis genel kurulunda görüşülür. Üye tam sayısının üçte ikisinin (en az 400 milletvekili) gizli oyuyla Cumhurbaşkanı Yüce Divan'a (Anayasa Mahkemesi) sevk edilir.
Yüce Divan Yargılaması: Yargılama 3 ay içinde tamamlanır; yetişmezse bir defaya mahsus 3 aylık ek süre verilir.
Görevin Sona Ermesi: Yüce Divan yargılaması sonucunda seçilmeye engel bir suçtan kesin hüküm giyen Cumhurbaşkanının görevi sona erer.

ÖSYM Ne Sorar? 🚨

Hakkında soruşturma açılmasına karar verilen bir Cumhurbaşkanı, hukuki tedbir gereği kesinlikle TBMM seçimlerini yenileme (erken seçim) kararı alamaz. Bu kural cumhurbaşkanının meclisi feshederek soruşturmadan kaçmasını engellemeyi amaçlar.

Üye olursan okuduğun notlar işaretlenir, kaldığın yeri kaybetmezsin.