Fiziki Coğrafya

🇹🇷 KPSS COĞRAFYA: TÜRKİYE'NİN FİZİKİ COĞRAFYASI

🏔️ 1. Türkiye'nin Yer Şekilleri

Türkiye, genç oluşumlu ve engebeli bir ülkedir.

Türkiye'nin ortalama yükseltisi yaklaşık 1132 metredir.

• Ortalama yükselti batıdan doğuya doğru artar.
• Türkiye'nin en yüksek kesimleri Doğu Anadolu'dadır.
• Yükselti nedeniyle gerçek alan ile izdüşüm alan arasındaki fark fazladır.
• Dağlık ve engebeli alanların fazla olması ulaşımı zorlaştırır.
• Engebeli arazi tarım alanlarının parçalı olmasına neden olur.

🧠 KPSS İpucu: Türkiye'de yükseltinin genel olarak batıdan doğuya artması, sıcaklıkların doğuya gidildikçe azalmasında etkilidir.

---

⛰️ 2. Türkiye'deki Dağlar

Türkiye'de dağlar genel olarak doğu-batı doğrultusunda uzanır.

🌊 Karadeniz Dağları

Karadeniz kıyılarında Kuzey Anadolu Dağları uzanır.

• Kıyıya paralel uzanırlar.
• Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşımı zorlaştırırlar.
• Kıyı kesiminde deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını sınırlarlar.
• Yamaç yağışlarının oluşmasını kolaylaştırırlar.
• Kıyı ile iç kesimler arasında iklim farkının oluşmasına katkı sağlarlar.

Önemli geçitler

• Zigana Geçidi
• Kop Geçidi

🧠 Karadeniz'de dağların kıyıya paralel uzanması → Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırır.

---

🌊 3. Akdeniz Dağları

Akdeniz kıyılarında Toros Dağları bulunur.

• Kıyıya paralel uzanırlar.
• Antalya Körfezi'nin doğu ve batısında önemli yükseltiler oluştururlar.
• Kıyı ile iç kesimler arasındaki ulaşımı zorlaştırırlar.
• Akdeniz ikliminin iç kesimlere sokulmasını sınırlarlar.

🏔️ Torosların Önemli Bölümleri

• Batı Toroslar
• Orta Toroslar
• Güneydoğu Toroslar

Önemli geçit

Sertavul Geçidi

🧠 KPSS: Karadeniz ve Akdeniz kıyılarında dağların kıyıya paralel olması deniz etkisinin iç kesimlere sokulmasını zorlaştırır.

---

🏞️ 4. Batı Anadolu Dağları

Ege Bölgesi'nde dağlar genel olarak kıyıya dik uzanır.

Bu durum Ege Bölgesi'nin en önemli fiziki özelliklerinden biridir.

Sonuçları

• Deniz etkisi iç kesimlere daha fazla sokulur.
• Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım daha kolaydır.
• Koy ve körfez sayısı fazladır.
• Kıyı uzunluğu fazladır.
• Girinti-çıkıntı fazladır.
• Kıta sahanlığı genellikle daha geniştir.
• Doğal liman sayısı fazladır.

🧠 EZBER:

Ege = Dağlar dik

Karadeniz + Akdeniz = Dağlar paralel

---

🏔️ 5. Türkiye'nin Önemli Dağları

Karadeniz

• Kaçkar Dağları
• Küre Dağları
• Canik Dağları
• Giresun Dağları

Akdeniz

• Bey Dağları
• Bolkar Dağları
• Aladağlar
• Nur Dağları

Doğu Anadolu

• Ağrı Dağı
• Süphan Dağı
• Tendürek Dağı
• Munzur Dağları

Ege

• Bozdağlar
• Aydın Dağları
• Madra Dağları
• Yunt Dağları

🧠 KPSS İpucu: Ağrı Dağı, Türkiye'nin en yüksek dağıdır.

---

🏔️ 6. Türkiye'nin En Yüksek Dağı

Ağrı Dağı

• Yüksekliği: 5137 m
• Doğu Anadolu Bölgesi'ndedir.
• Türkiye'nin en yüksek noktasıdır.
• Volkanik oluşumludur.
• Büyük ve Küçük Ağrı olmak üzere iki bölümden oluşur.

🎯 KPSS'de "Türkiye'nin en yüksek dağı" → Ağrı Dağı

---

🌋 7. Türkiye'deki Volkanik Dağlar

Türkiye'de volkanik faaliyetler özellikle Doğu Anadolu ve İç Anadolu'da etkili olmuştur.

Doğu Anadolu

• Ağrı
• Tendürek
• Süphan
• Nemrut

İç Anadolu

• Erciyes
• Hasan Dağı
• Melendiz
• Karadağ

Güneydoğu Anadolu

• Karacadağ

🧠 EZBER:

Doğu Anadolu → Ağrı, Tendürek, Süphan, Nemrut

İç Anadolu → Erciyes, Hasan, Melendiz, Karadağ

---

🏜️ 8. Türkiye'deki Ovalar

Ovalar, çevresine göre alçakta kalan ve genellikle düz olan alanlardır.

Türkiye'de ovalar;

• Tarım
• Yerleşme
• Ulaşım

açısından önemlidir.

🌊 Kıyı Ovaları

Karadeniz

• Bafra Ovası
• Çarşamba Ovası

Ege

• Bakırçay Ovası
• Gediz Ovası
• Küçük Menderes Ovası
• Büyük Menderes Ovası

Akdeniz

• Çukurova
• Silifke Ovası
• Amik Ovası

🧠 KPSS İpucu:

Bafra → Kızılırmak

Çarşamba → Yeşilırmak

Çukurova → Seyhan + Ceyhan

---

🏞️ 9. İç Bölgelerdeki Önemli Ovalar

İç Anadolu

• Konya Ovası
• Eskişehir Ovası
• Ankara Ovası
• Kayseri Ovası

Doğu Anadolu

• Erzurum Ovası
• Erzincan Ovası
• Muş Ovası
• Malatya Ovası
• Elazığ Ovası

Güneydoğu Anadolu

• Harran Ovası
• Suruç Ovası

🧠 KPSS İpucu: Türkiye'nin en büyük kapalı havza ovası → Konya Ovası

---

🏜️ 10. Platolar

Plato, akarsular tarafından yarılmış yüksek düzlüklerdir.

Türkiye'de platolar oldukça yaygındır.

Önemli Platolar

İç Anadolu

• Haymana
• Cihanbeyli
• Obruk
• Bozok

Akdeniz

• Teke
• Taşeli

Karadeniz

• Perşembe

Doğu Anadolu

• Erzurum-Kars Platosu

Güneydoğu Anadolu

• Gaziantep Platosu
• Şanlıurfa Platosu

🧠 KPSS İpucu: Teke ve Taşeli → Akdeniz

---

🏜️ 11. Karstik Şekiller

Kalker, jips ve kaya tuzu gibi kolay çözünebilen kayaçların bulunduğu alanlarda karstik şekiller oluşur.

Türkiye'de karstik şekiller özellikle Akdeniz Bölgesi'nde yaygındır.

Karstik Şekiller

Aşınım

• Lapya
• Dolin
• Uvala
• Polye
• Mağara

Birikim

• Traverten
• Sarkıt
• Dikit
• Sütun

🧠 KPSS İpucu:

Karstik şekiller → Akdeniz

Traverten → Pamukkale

---

💧 12. Türkiye'nin Akarsuları

Türkiye'de akarsuların genel özellikleri:

• Akarsuların rejimleri genellikle düzensizdir.
• Akarsuların yatak eğimleri fazladır.
• Hidroelektrik enerji potansiyelleri yüksektir.
• Akarsuların çoğu ulaşıma elverişli değildir.
• Akarsuların taşıdığı su miktarı mevsimlere göre değişir.

🧠 KPSS İpucu: Türkiye akarsularının ulaşıma elverişsiz olmasının temel nedeni yatak eğimlerinin fazla olmasıdır.

---

🌊 13. Türkiye'nin Önemli Akarsuları

Karadeniz'e Dökülenler

• Kızılırmak
• Yeşilırmak
• Sakarya
• Çoruh
• Bartın Çayı

Ege Denizi'ne Dökülenler

• Bakırçay
• Gediz
• Küçük Menderes
• Büyük Menderes

Akdeniz'e Dökülenler

• Seyhan
• Ceyhan
• Göksu
• Aksu
• Asi

Basra Körfezi'ne Ulaşanlar

• Fırat
• Dicle

🧠 EZBER:

Kızılırmak → Karadeniz

Gediz → Ege

Seyhan + Ceyhan → Akdeniz

Fırat + Dicle → Basra Körfezi

---

🌊 14. Türkiye'nin Gölleri

Türkiye'de göller oluşumlarına göre farklılık gösterir.

Tektonik Göller

• Sapanca
• İznik
• Manyas
• Ulubat
• Beyşehir
• Eğirdir

Volkanik Göller

• Nemrut
• Çıldır? ❌
• Nazik
• Balık
• Erçek

⚠️ Çıldır Gölü volkanik değil, tektonik oluşumludur.

Karstik Göller

• Avlan
• Salda
• Kestel

Buzul Gölleri

• Kaçkarlar
• Aladağlar
• Munzur çevresindeki yüksek kesimler

---

💧 15. Türkiye'nin En Büyük Gölleri

Van Gölü

• Türkiye'nin en büyük gölüdür.
• Suları sodalıdır.
• Kapalı havza özelliğindedir.
• Doğu Anadolu'dadır.
• Tektonik ve volkanik etkilerle oluşmuştur.

Tuz Gölü

• Türkiye'nin ikinci büyük gölüdür.
• Sığdır.
• Kapalı havzadır.
• Suları tuzludur.
• İç Anadolu'dadır.

🎯 KPSS:

En büyük göl → Van Gölü

En büyük tatlı su gölü → Beyşehir Gölü

---

🌊 16. Türkiye'nin Denizleri

Karadeniz

• Türkiye'nin kuzeyindedir.
• Kıyıları genel olarak fazla girintili çıkıntılı değildir.
• Dağlar kıyıya paralel uzanır.

Ege Denizi

• Türkiye'nin batısındadır.
• Kıyıları en fazla girintili çıkıntılı olan denizdir.
• Çok sayıda koy ve körfez bulunur.
• Dağlar kıyıya dik uzanır.

Akdeniz

• Türkiye'nin güneyindedir.
• Dağlar kıyıya paralel uzanır.
• Kıyı ovaları genellikle dardır.

Marmara Denizi

• Türkiye'nin kuzeybatısındadır.
• İç deniz özelliğindedir.
• Karadeniz ile Ege Denizi arasında geçiş sağlar.

---

🌊 17. Türkiye'nin Kıyı Tipleri

Türkiye'de farklı kıyı tipleri görülür.

Enine Kıyı Tipi

Ege kıyılarında yaygındır.

Özellikleri:

• Dağlar kıyıya dik uzanır.
• Koy ve körfez fazladır.
• Kıyı uzunluğu fazladır.
• Doğal liman sayısı fazladır.

Boyuna Kıyı Tipi

Karadeniz ve Akdeniz'de yaygındır.

• Dağlar kıyıya paraleldir.
• Kıyı ile iç kesimler arasında ulaşım zordur.
• Kıyı ovaları genellikle dardır.

Ria Tipi Kıyı

Akarsu vadilerinin deniz altında kalmasıyla oluşur.

Türkiye'de özellikle İstanbul ve Çanakkale çevresinde görülür.

Dalmaçya Tipi Kıyı

Dağların kıyıya paralel uzandığı ve vadilerin deniz tarafından doldurulduğu alanlarda görülür.

Türkiye'de Teke Yarımadası kıyılarında görülür.

---

🧊 18. Türkiye'de Buzullar

Türkiye'de kalıcı buzullar yüksek dağların zirvelerinde bulunabilir.

Özellikle:

• Ağrı Dağı
• Kaçkar Dağları
• Cilo-Sat Dağları
• Süphan Dağı

çevresinde buzullar ve buzul şekilleri görülür.

🧠 KPSS İpucu: Türkiye'de buzulların görülmesinin temel nedeni yüksekliğin fazla olmasıdır.

---

🏔️ 19. Türkiye'de Deprem ve Faylar

Türkiye, genç ve hareketli bir jeolojik yapıya sahiptir.

Başlıca fay sistemleri:

Kuzey Anadolu Fay Hattı

• Türkiye'nin kuzey kesimlerinden geçer.
• Dünyanın önemli aktif fay sistemlerinden biridir.

Doğu Anadolu Fay Hattı

• Doğu Anadolu'dan başlayarak güneybatıya doğru uzanır.

Batı Anadolu Fayları

• Ege Bölgesi'nde yaygındır.
• Kırıklı yapı ve horst-graben sistemleri görülür.

🧠 KPSS İpucu: Türkiye'de deprem riskinin yüksek olmasının temel nedenlerinden biri aktif fay hatlarının bulunmasıdır.

---

🏞️ 20. Horst-Graben Sistemi

Ege Bölgesi'nde yaygın olarak görülür.

Horst

Yükselen bloklara denir.

Önemli horstlar:

• Kaz Dağı
• Madra Dağları
• Yunt Dağları
• Bozdağlar
• Aydın Dağları

Graben

Çöken bloklara denir.

Önemli graben ovaları:

• Bakırçay
• Gediz
• Küçük Menderes
• Büyük Menderes

🧠 EZBER:

Ege = Horst + Graben

---

🌋 21. Türkiye'nin Jeolojik Özellikleri

Türkiye'nin önemli özelliklerinden biri genç oluşumlu olmasıdır.

Bunun sonuçları:

• Ortalama yükselti fazladır.
• Engebeli arazi yaygındır.
• Deprem riski yüksektir.
• Sıcak su kaynakları fazladır.
• Jeotermal enerji potansiyeli yüksektir.
• Dağ oluşumu ve tektonik hareketler etkili olmuştur.

---

🌡️ 22. Türkiye'nin İklim Özellikleri

Türkiye'de başlıca üç iklim tipi görülür.

🌊 Akdeniz İklimi

Görüldüğü yerler:

• Akdeniz kıyıları
• Ege kıyıları
• Güney Marmara'nın bazı kesimleri

Özellikleri:

• Yazlar sıcak ve kuraktır.
• Kışlar ılık ve yağışlıdır.
• En fazla yağış kış mevsiminde görülür.
• Bitki örtüsü makidir.

---

🌧️ 23. Karadeniz İklimi

Görüldüğü yer:

• Karadeniz kıyıları

Özellikleri:

• Her mevsim yağışlıdır.
• Yazlar serin, kışlar ılıktır.
• Yıllık yağış miktarı fazladır.
• Doğal bitki örtüsü ormandır.

🧠 KPSS: Türkiye'de her mevsim yağışlı olan iklim → Karadeniz

---

🌾 24. Karasal İklim

İç kesimlerde yaygındır.

Özellikleri:

• Yazlar sıcak ve kuraktır.
• Kışlar soğuk ve kar yağışlıdır.
• Yıllık sıcaklık farkı fazladır.
• Yağış miktarı kıyılara göre daha azdır.
• Bitki örtüsü çoğunlukla bozkırdır.

🧠 KPSS İpucu: İç Anadolu'nun doğal bitki örtüsü → Bozkır

---

🌳 25. Türkiye'nin Doğal Bitki Örtüsü

Orman

• Karadeniz
• Akdeniz'in dağlık alanları
• Marmara'nın bazı kesimleri

Maki

Akdeniz ikliminin doğal bitki örtüsüdür.

Örnek:

• Zeytin
• Defne
• Kermes meşesi
• Keçiboynuzu
• Mersin

Bozkır

Karasal iklimin doğal bitki örtüsüdür.

Özellikle:

• İç Anadolu
• Güneydoğu Anadolu
• Doğu Anadolu'nun bazı kesimleri

---

🧠 26. KPSS FİZİKİ COĞRAFYA HIZLI EZBER

🇹🇷 En yüksek dağ → Ağrı Dağı

🌊 En büyük göl → Van Gölü

💧 En büyük tatlı su gölü → Beyşehir Gölü

🧂 Tuzlu göl → Tuz Gölü

⛰️ Karadeniz → Dağlar kıyıya paralel

⛰️ Akdeniz → Dağlar kıyıya paralel

⛰️ Ege → Dağlar kıyıya dik

🌋 Volkanik dağların önemli bölümü → Doğu Anadolu + İç Anadolu

🏞️ Teke + Taşeli → Akdeniz

🏜️ Haymana + Cihanbeyli + Obruk → İç Anadolu

🌊 Bafra → Kızılırmak

🌊 Çarşamba → Yeşilırmak

🌊 Çukurova → Seyhan + Ceyhan

🏔️ Ege → Horst + Graben

🌳 Karadeniz → Orman

🌿 Akdeniz → Maki

🌾 İç Anadolu → Bozkır

🌧️ Her mevsim yağışlı → Karadeniz

☀️ Yaz kuraklığı belirgin → Akdeniz

---

🎯 KPSS SON TEKRAR

Dağların Uzantısı

Karadeniz → Paralel

Akdeniz → Paralel

Ege → Dik

İklim - Bitki Örtüsü

Karadeniz → Orman

Akdeniz → Maki

Karasal → Bozkır

Akarsu - Ova

Kızılırmak → Bafra

Yeşilırmak → Çarşamba

Seyhan + Ceyhan → Çukurova

Göl

Van → En büyük göl

Beyşehir → En büyük tatlı su gölü

Tuz → Tuzlu ve sığ göl

Ege

Horst → Dağ

Graben → Ova

⭐ KPSS'de fiziki coğrafyada en çok dikkat edilmesi gereken konular:

Dağların uzanışı + akarsular + göller + ovalar + platolar + kıyı tipleri + iklim + bitki örtüsü + volkanik şekiller + fay hatları