Osmanlı Devleti Yükselme Dönemi

👑 II. Mehmet (Fatih) Dönemi (1451 – 1481)

Kuruluşun son, yükselişin ilk padişahıdır.

• Unvan ve Mahlas: "Kayser-i Rum" (Roma İmparatoru) unvanını kullandı. Şiirlerinde Avni mahlasını kullanmıştır.
• Teşkilatlanma ve Hukuk:
• İlk kanunname olan Kanunname-i Ali Osman'ı hazırlattı (Örfi hukuk yazılı hale geldi, kardeş katli, cülus bahşişi ve sancak sistemi yasallaştı).
• "Ülke hükümdarın ve oğullarının malıdır" anlayışı yerine "Ülke hükümdarın malıdır!" anlayışını getirdi (Merkezi otorite en üst seviyeye çıktı).
• İlk kez müsadere sistemi (devletin şahsın malına el koyması) uygulandı (Çandarlı ailesine).
• Divana Sadrazam başkanlık etmeye başladı.
• Kültür ve Eğitim: Sahn-ı Seman Medresesi (bugünkü İstanbul Üniv. temeli) ve Tetimme (hazırlık) medreseleri açıldı. Ali Kuşçu ve ressam Bellini İstanbul'a getirildi. Portresini yaptıran ilk padişahtır.
• Ekonomi: İlk altın para (Sultan-ı Sikke-i Hasene) basıldı.
• İstanbul'un Fethi (1453):
• Hazırlıklar: Rumelihisarı (Boğazkesen) yapıldı. Şahi topları döküldü (Urban Usta). 400 gemilik donanma hazırlandı.
• Sonuçları: Coğrafi keşiflere ve Rönesans'a zemin hazırladı, Feodalite (derebeylik) zayıfladı, Skolastik düşünce yıkıldı. İstanbul başkent oldu.
• Siyasi Olaylar (Batı & Ege): Sırbistan, Mora (Adriyatik, Ege ve Akdeniz ticaretine hükmetmek için), Eflak, Bosna-Hersek alındı. Venedik ile 16 yıl süren savaşlar sonucu Venedik'e ticari imtiyaz verildi (İstanbul'da elçi bulundurma hakkı - Balyos). İlk İtalya seferi yapıldı (Otranto Kalesi alındı).
• Siyasi Olaylar (Doğu & Karadeniz): Kırım alındı (Karadeniz Türk gölü oldu). Amasra, Sinop ve Trabzon alındı (Trabzon Rum İmparatorluğu yıkıldı, Bizans'ın dirilme umudu bitti). 1473 Otlukbeli Savaşı ile Akkoyunlu (Uzun Hasan) yenildi.

⚠️ SINAV NOTU: Fatih'in denizden kuşatıp alamadığı tek yer Rodos, karadan kuşatıp alamadığı tek yer Belgrad'dır.

🕊️ II. Bayezid Dönemi (1481 – 1512)

Yükseliş dönemi içinde duraklama yaşatan dönemdir.

• Lakabı: Veli, Sofu. Darbe (Yeniçeri isyanı) ile tahttan inen ilk padişahtır.
• Cem Sultan Olayı: Kardeşi Cem Sultan isyan etti. Olay, Rodos Şövalyeleri ve Papa'ya yansıdığı için bir iç sorunken dış sorun haline geldi. Bu süreçte fetihler durdu.
• Şah Kulu İsyanı: Antalya ve çevresinde çıkan Şii nitelikli bu isyan zorlukla bastırıldı. Bu isyanın ciddiye alınmaması, oğlu Şehzade Selim'in (Yavuz) babasına isyan etmesine neden oldu.
• Diğer Gelişmeler: Karamanoğulları'na kesin olarak son verildi. İspanya'daki zulüm gören Yahudi ve Müslümanlar İstanbul'a getirildi. Kili ve Akkerman kaleleri alınarak Kırım ile kara bağlantısı sağlandı.

⚡ I. Selim (Yavuz) Dönemi (1512 – 1520)

8 senede 80 senelik iş yapan padişahtır. Hazineyi ağzına kadar dolduran tek Osmanlı padişahıdır.

• Özellikleri: Yeniçeri desteğiyle tahta çıkan ve babasını tahttan indiren ilk padişahtır. Sakal bırakmamış, tek eşli yaşamıştır. Unvanı: "Hadim-ül Haremeyn-i Şerif" (Mekke ve Medine'nin Hizmetkarı).
• Çaldıran Savaşı (1514): İran (Safevi - Şah İsmail) yenildi. Doğu Anadolu Osmanlı'ya geçti. Şii tehlikesi geçici olarak önlendi.
• Turnadağ Savaşı (1515): Dulkadiroğulları Beyliği'ne son verildi.

⚠️ SINAV NOTU: Turnadağ Savaşı ile Anadolu Türk siyasi birliği KESİN olarak (tamamen) sağlanmıştır. Osmanlı'ya katılan son beylik, Dulkadiroğullarının yıkılmasıyla doğrudan bağlanan Ramazanoğulları'dır.

• Mısır Seferi (1516 Mercidabık - 1517 Ridaniye):
• Memlük Devleti yıkıldı. Suriye, Filistin, Mısır ve Hicaz (Mekke, Medine) Osmanlı'ya geçti.
• Halifelik Osmanlı Devleti'ne geçti (İlk Osmanlı Halifesi Yavuz Sultan Selim'dir). Devlet teokratik (dini) bir kimlik kazandı.
• Kutsal Emanetler İstanbul'a getirildi. Baharat Yolu Osmanlı'nın eline geçti.

👑 I. Süleyman (Kanuni / Muhteşem) Dönemi (1520 – 1566)

Osmanlı'nın zirvesidir. 46 yıl ile en uzun süre tahtta kalan padişahtır.

• Mahlas: Şiirlerinde Muhibbi mahlasını kullanmıştır.
• Batı Seferleri:
• Belgrad (1521) ve Rodos (1522) alındı (Fatih'in alamadığı yerler).
• Mohaç Meydan Savaşı (1526): Dünyanın en kısa süren (2 saat) meydan savaşıdır. Macaristan alındı.
• I. Viyana Kuşatması (1529): Kış şartları ve büyük topların olmaması sebebiyle alınamadı.
• 1533 İstanbul (İbrahim Paşa) Antlaşması: Avusturya Arşidükü (Kralı), protokolde Osmanlı Sadrazamına denk sayıldı. (Osmanlı'nın Avrupa'daki siyasi üstünlüğünü kanıtlar.)
• Zigetvar Seferi (1566): Kanuni'nin son seferidir.
• Fransa'ya Kapitülasyonlar (1535): Avrupa Hristiyan birliğini parçalamak ve Akdeniz ticaretini canlandırmak amacıyla verildi.

⚠️ SINAV NOTU: Kanuni döneminde verilen kapitülasyonlar, anlaşmayı imzalayan "padişahların ömrüyle sınırlı kalacak" şartıyla verilmiştir (1740'da I. Mahmut döneminde sürekli hale getirilecektir).

• Doğu (İran) Seferleri: Irakeyn (Tebriz, Bağdat alındı), II. ve III. İran seferleri yapıldı.
• Amasya Antlaşması (1555): Osmanlı ile İran arasındaki ilk resmi antlaşmadır. (Mezhepler arası ilk barış).
• Deniz Seferleri:
• Preveze Deniz Savaşı (1538): Haçlı donanması (Andrea Doria) Barbaros Hayrettin Paşa tarafından yenildi. Akdeniz Türk gölü oldu.
• Hint Deniz Seferleri: Portekiz baskısını kırmak ve Baharat Yolu'nu canlandırmak için yapıldı (Piri Reis, Seydi Ali Reis gibi isimler katıldı). Ancak donanmanın okyanus şartlarına uygun olmaması nedeniyle istenilen başarı tam olarak sağlanamadı.
• Cezayir, Trablusgarp ve Cerbe (Kuzey Afrika) alındı. Malta kuşatıldı ancak Turgut Reis'in şehit olmasıyla alınamadı.

⚓ Sokullu Dönemi (1566 – 1579)

II. Selim ve III. Murad dönemlerini kapsar. Sadrazam Sokullu Mehmet Paşa devlet yönetiminde çok etkilidir.

• Kıbrıs'ın Fethi (1571): Doğu Akdeniz'in güvenliğini sağlamak için alındı.
• İnebahtı Deniz Savaşı (1571): Kıbrıs'ın alınmasına tepki gösteren Haçlılar Osmanlı donanmasını yaktı. (Osmanlı donanmasının tarihte yakıldığı İLK yerdir.)

⚠️ SINAV NOTU (Donanma Yangınları Şifresi - İÇNİS): İnebahtı (1571) -> Çeşme (1770) -> Navarin (1827) -> Sinop (1853).

• Doğu Sınırı: III. Murad döneminde imzalanan Ferhat Paşa Antlaşması (1590) ile Osmanlı, doğuda en geniş sınırlarına ulaştı.
• Kanal Projeleri:
• Don-Volga: Karadeniz ve Hazar Denizi'ni birleştirip Rusya'nın güneye inmesini engellemek ve Orta Asya Türkleri ile bağlantı kurmak istendi. (Başarısız, sonradan Ruslar yaptı).
• Süveyş Kanalı: Akdeniz ile Kızıldeniz'i birleştirip Baharat Yolu'nu tekrar canlandırmak istendi. (Başarısız, sonradan Fransızlar/İngilizler yaptı).