Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

Tarih Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi

📉 18. Yüzyıl Osmanlı Devleti Gerileme Dönemi (1699 – 1792) - Önemli Notlar

Başlangıç: 1699 Karlofça Antlaşması (Bütün Orta Avrupa'nın kaybedildiği, Batı'daki en büyük toprak kaybı).
Bitiş: 1792 Yaş Antlaşması (Kırım'ın Ruslara ait olduğunun kabul edildiği antlaşma).
Temel Politika: Kaybedilen toprakları geri alma politikası güdülmüş, dönemin sonuna doğru Denge Politikası (Mısır'ın işgali ile) uygulanmaya başlanmıştır .

İngiltere: Sömürgeleri genişletme ve özellikle en önemli sömürgesi olan Hindistan'ı koruma amacı gütmüştür. Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü korumuş ama güçlenmesini de engellemek istemiştir .
Fransa: İngiltere'ye kaptırdığı sömürgeleri geri alma, Akdeniz ve Orta Doğu'da yeni sömürgeler elde etme hedefindedir. Mısır'ı işgaline kadar Osmanlı ile "Dost Siyaseti" izlemiştir .
Avusturya-Macaristan: Balkanlardaki topraklarını koruma, Osmanlı'ya düşman, Rusya'ya dost politikası izlemiştir. Rusya ile Balkanları paylaşma (Dakya Projesi) hedefleri vardır .
Rusya: Çar I. Petro (Deli Petro) ile "Sıcak Denizlere İnme" politikasını başlatmıştır . (Kırım üzerinden Karadeniz'e inme, Baltık Denizi, Kafkasya ve Panslavizm/Ortodoksluk politikaları) .

Baltık politikasını başlatan Ruslardan kaçan İsveç Kralı Demirbaş Şarl'ın Osmanlı'ya sığınmasıyla çıkmıştır .
Baltacı Mehmet Paşa Rusları ağır bir yenilgiye uğratmış ancak yeniçerilerin disiplinsizliğinden dolayı barış yapılmıştır .
Prut Antlaşması: 1700 İstanbul Antlaşması'yla verilen Azak Kalesi geri alınmıştır (Kaybedilen yerleri geri alma umudu doğdu) .

Osmanlı'nın Karlofça'da Venedik'e verdiği Mora'yı geri almak istemesi üzerine Avusturya savaşa dahil oldu (Karlofça'nın garantör devleti olduğu için) .
Petervaradin Savaşı: Osmanlı yenildi.
Pasarofça Antlaşması (1718): Osmanlı, batının üstünlüğünü KESİN olarak kabul etti ve Lale Devri başladı. Toprakları geri alma umudu tamamen sona erdi, tüm Macaristan kaybedildi .

Rusya ve Osmanlı, zayıflayan İran'ın topraklarını 1724 İstanbul Antlaşması ile kendi aralarında paylaştılar .
Savaşlar uzun sürdü. 1746 Kerden Antlaşması (II. Kasr-ı Şirin): Ruslar çekildikten sonra imzalandı, günümüz İran sınırı tekrar belirlendi .

Osmanlı Devleti, Islahatların (Kont dö Böneval / Humbaracı Ahmet Paşa) etkisiyle iki devleti de yenilgiye uğrattı .
Belgrad Antlaşması (1739): 18. yüzyılın son KAZANÇLI antlaşmasıdır . Karadeniz son kez Türk gölü oldu. Arabuluculuk yapan Fransa'nın kapitülasyonları "sürekli" hale getirildi (1740) .

18. yüzyılda imzalanan EN AĞIR antlaşmadır .
Kırım bağımsız oldu (Halkı Müslüman olan bir toprak ilk kez kaybedildi). Ancak halk dini yönden Osmanlı Halifesine bağlı kalacaktı (Halifeliğin ilk kez siyasi bir güç olarak kullanılması) .
Ortodoksların himayesi Ruslara geçti . Rusya'ya ilk kez savaş tazminatı, kapitülasyon ve elçilik açma (Beyoğlu'nda) ile konsolosluk açma hakları verildi .

Aynalıkavak Tenkihnamesi: Rus yanlısı Şahin Giray'ın Kırım Hanlığı onaylandı .
Yaş Antlaşması (1792): Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kesin olarak kabul edildi. Gerileme dönemi bitti, Dağılma dönemi başladı .

Napolyon Mısır'ı işgal etti .
Osmanlı Devleti, kendi topraklarını korumak için İngiltere ve Rusya'dan yardım isteyerek "Denge Politikasını" İLK KEZ uyguladı .
III. Selim'in kurduğu Nizam-ı Cedid ordusu Akka Kalesi'nde (Cezzar Ahmet Paşa komutasında) Fransızları yenilgiye uğrattı . Mısır Osmanlı'da kaldı (El-Ariş ve Paris Antlaşmaları) .

Genel Özellikler: İlk kez BATI (Avrupa) örnek alındı . Hukuk hariç her alanda ıslahat yapıldı . Avrupa'dan askeri uzmanlar getirildi .

Pasarofça Antlaşması ile başlayıp, Patrona Halil İsyanı ile biter . İsmi Yahya Kemal vermiştir . Askeri ıslahat YOKTUR.
Yenilikler:
İlk özel Türk matbaası kuruldu (İbrahim Müteferrika ve Sait Efendi) . Dini eser basımı hattatlar işsiz kalmasın diye yasaktı . Basılan ilk eser "Vankulu Lügati"dir .
İlk geçici elçilikler açıldı (Örn: Paris - Yirmisekiz Çelebi Mehmet, eseri Paris Sefaretnamesi) .
Yeniçerilerden oluşan ilk itfaiye teşkilatı (Tulumbacılar) kuruldu .
İlk kez çiçek aşısı uygulandı (İran'dan alındı, doğudan alınan tek yeniliktir) .
Sivil mimaride Batı etkisi (Barok, Rokoko vb.) başladı. Örn: III. Ahmet Çeşmesi ve Nur-u Osmaniye Camii (dini yapı) .
Dönemin minyatürcüsü Levni, şairi Nedim'dir .

Avrupa'dan ilk kez askeri uzman getirildi: Kont de Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) .
Hendesehane (kara subay okulu - ilk batı tarzı askeri okul) açıldı . Askeriye takım, bölük, tabur, alay olarak düzenlendi .

Baron de Tott Avrupa'dan getirildi . Sürat topçuları ocağı kuruldu .
Mühendishane-i Bahr-i Hümayun (Deniz subayı yetiştirmek için) açıldı .
Esham Sistemi: İç borçlanma senetleri (hisse senedi) ilk kez hazırlandı (basıldı) ancak uygulanamadı .

Islahatlarında çok kararlı (radikal) bir padişahtır. Islahatları yapmadan önce devlet adamlarına layihalar (raporlar) hazırlattı ve Meşveret Meclisleri (Danışma) kurdu (Halk kısmen yönetime katıldı) .
Nizam-ı Cedid: Batı (Fransa) tarzında kurulan ilk düzenli ordudur . Bu ordunun masraflarını karşılamak için "İrad-ı Cedid" adında ayrı bir hazine kuruldu .
İlk Devlet Matbaası (Matbaa-i Amire) kuruldu .
Avrupa'nın önemli başkentlerine DAİMİ (sürekli) elçilikler açıldı (İlk daimi elçi Londra'ya atanan Yusuf Agah Efendi'dir) .
Mühendishane-i Berr-i Hümayun (Kara Mühendishanesi) açıldı, eğitim dili Fransızca yapıldı .
Yerli malı kullanımı teşvik edildi .
Dönem, ıslahat karşıtlarının çıkardığı Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona erdi ve III. Selim tahttan indirilip daha sonra katledildi .

Üye olursan okuduğun notlar işaretlenir, kaldığın yeri kaybetmezsin.