20. Yüzyılda Osmanlı Devleti

🌍 20. YÜZYILDA OSMANLI DEVLETİ - Genişletilmiş Önemli Notlar

📚 1. İnkılap ve İlgili Kavramlar

• Islahat / Reform: Bozulmuş yapıları düzeltmek, iyileştirmek. Nispeten en hafif değişikliktir.
• İhtilal / Devrim: Mevcut düzenin (rejimin) halk hareketiyle ve güç kullanılarak yıkılmasıdır.
• Darbe: Ülke içindeki güç odaklarının (asker, sivil vb.) hukuksuz yollarla yönetimi ele geçirmesidir. Rejimi yıkmaktan çok yönetimi değiştirmeyi amaçlar.
• İnkılap: Mevcut düzenin halk hareketi sonucu yıkılması ve yerine "yeni düzenin kurulması"dır. 3 aşaması vardır: Fikri Hazırlık (en uzun aşama), İhtilal/Devrim (aksiyon aşaması) ve Yeni Düzenin Kurulması.

⚠️ ÖNEMLİ NOT: Türk İnkılabının "hazırlık safhası" yoktur. Bu kararı halk yerine Mustafa Kemal ve arkadaşları vermiştir. Ayrıca Türk İnkılabı, emperyalizme karşı bir Milli Bağımsızlık, saltanata karşı ise bir Milli Egemenlik mücadelesi olarak aynı anda yürütülmüştür.

🎖️ 2. Mustafa Kemal'in Hayatı (I. Dünya Savaşı'na Kadar)

• Eğitim Hayatı:
• Mahalle Mektebi (Annesinin isteği)
• Şemsi Efendi Okulu (Babasının isteği - modern eğitim)
• Selanik Mülkiye Rüştiyesi (Ortaokul)
• Selanik Askeri Rüştiyesi (Matematik öğretmeni Yüzbaşı Mustafa Sabri Bey tarafından "Kemal" adını aldı)
• Manastır Askeri İdadisi (Tarih sevgisi Kolağası Mehmet Tevfik Bey'den, Fransızca merakı Yüzbaşı Naküyiddin Bey'den gelir. 1897 Dömeke Savaşı'na okuldan kaçarak katılmak istemesi vatanseverliğini gösterir).
• Harp Okulu (İstanbul)
• Harp Akademisi (İstanbul - 1905 yılında Kurmay Yüzbaşı / Kolağası olarak mezun oldu).
• Askerlik Hayatının İlk Yılları:
• Şam (5. Ordu): İlk görev yeridir. Burada gizli "Vatan ve Hürriyet Cemiyeti"ni kurdu. Laiklik ile ilgili fikirleri burada olgunlaştı.
• Selanik (3. Ordu): İttihat ve Terakki Cemiyeti ile tanıştı ve cemiyetini buraya kattı. Ancak ordunun siyasete karışmasına karşı çıktığı için cemiyetle yolları ayrıldı.
• Piccardie Manevraları (1910): Fransa'da Osmanlı'yı temsil etti. (Sivil hayatta şapka, askeriyede kalpak takma kararını buradaki bir fes diyalogundan sonra almıştır).
• Trablusgarp ve Sofya: Sofya'da askerî elçi (Ataşemiliter) iken parlamentoyu yakından inceledi, demokrasi fikirleri gelişti. (Kostümlü baloya yeniçeri kıyafetiyle katıldı).

📜 3. II. Meşrutiyet Dönemi (1908) ve 31 Mart Vakası (1909)

• İlanı: İngiltere ve Rusya arasındaki Reval (Talin) Konferansı'nda Rusya'nın Osmanlı üzerinde serbest bırakılması üzerine İttihatçılar (Resneli Niyazi ve Enver) isyan etti. II. Abdülhamit isyanın büyümemesi için anayasayı tekrar yürürlüğe koydu (24 Temmuz 1908 - Jöntürk Devrimi). Enver Paşa "Hürriyet Kahramanı" oldu.
• İktidar Boşluğunda Kaybedilenler (Dış Politika): Avusturya-Macaristan Bosna Hersek'i aldı, Girit Yunanistan'a bağlandı, Bulgaristan bağımsız oldu.
• 31 Mart Vakası (13 Nisan 1909):
• İstanbul'da çıkan gerici (eski düzene dönmek isteyen) bir isyandır. (Demokrasi tarihimizin ilk gerici isyanıdır). Elebaşı Volkan gazetesi başyazarı Derviş Vahdeti'dir.
• İsyanı Selanik'ten gelen Hareket Ordusu (Komutan: Mahmut Şevket Paşa, Kurmay Başkanı: Mustafa Kemal) bastırdı. (Mustafa Kemal'in tarih sahnesine ilk çıkışıdır).
• Sonuçları: II. Abdülhamit tahttan indirildi (Yerine V. Mehmet Reşat geçti). Anayasada padişahın meclisi kapatma ve sürgüne gönderme yetkileri elinden alındı (Daha demokratik hale geldi). Hükümet meclise karşı sorumlu oldu. İlk kez çok partili hayata geçildi.

🐪 4. Trablusgarp Savaşı (1911 - 1912)

• Nedenleri: Siyasi birliğini tamamlayan İtalya'nın sömürge arayışı ve İngiltere'nin onayı. Osmanlı, denizden donanması çürüdüğü için, karadan Mısır İngiliz işgalinde olduğu için asker gönderemedi.
• Gelişimi: Mustafa Kemal (Tobruk, Derne) ve Enver Bey (Bingazi) gibi gönüllü subaylar gizlice bölgeye giderek milis kuvvetlerini örgütledi. (Mustafa Kemal için Kurtuluş Savaşı'nın, yani gayrinizami harbin provası olmuştur). İtalya barışa zorlamak için 12 Ada'yı işgal etti.
• Uşi Antlaşması (1912): Balkan Savaşları çıkınca imzalandı.
• Trablusgarp ve Bingazi İtalya'ya bırakıldı (Kuzey Afrika'daki son Osmanlı toprağı kaybedildi).
• 12 Ada, Balkan Savaşları bitene kadar geçici olarak İtalya'ya bırakıldı.
• Trablusgarp halkı dini yönden Osmanlı Halifesine bağlı kalacaktı (Küçük Kaynarca'dan sonra halifeliğin siyasi olarak 2. kez kullanılması).

⚔️ 5. Balkan Savaşları

I. Balkan Savaşı

• Nedenleri: Rusya'nın Panslavizm politikasıyla Balkan devletlerini kışkırtması ve Türkleri Balkanlardan atma düşüncesi. Yunanistan, Bulgaristan, Sırbistan ve Karadağ Osmanlı'ya saldırdı.
• Gelişimi ve Sonuçları: Osmanlı orduları ağır yenilgi aldı (Ordudaki alaylı-mektepli çatışması ve askerin siyasete karışması bunda çok etkilidir). Makedonya ve Selanik kaybedildi.
• Arnavutluk bağımsızlığını ilan etti. (Müslüman olan Arnavutluk'un ayrılması Osmanlıcılık ve İslamcılık fikirlerinin işe yaramadığını gösterir).
• Bab-ı Ali Baskını: Yenilgiden hükümeti sorumlu tutan İttihat ve Terakki, bir darbe ile yönetimi tamamen ele geçirdi.
• Londra Konferansı (1913): Midye-Enez hattı sınır kabul edildi (Tüm Batı Trakya, Edirne ve Kırklareli kaybedildi). Ege Adaları (İmroz ve Bozcaada hariç) Yunanistan'a bırakıldı.

Not: Kaybedilen topraklardan Anadolu'ya büyük göçler oldu ve bu durum "Türkçülük" fikrinin devlet politikası haline gelmesini hızlandırdı.

II. Balkan Savaşı

• Nedeni: I. Balkan Savaşı'nda Bulgaristan'ın en büyük payı alması üzerine diğer devletlerin (bu kez Romanya da dahil) Bulgaristan'a saldırmasıdır.
• Gelişimi ve Sonuçları: Osmanlı Devleti fırsattan yararlanarak Edirne'yi geri aldı (Enver Paşa - Edirne Fatihi oldu).
• Kendi aralarında Bükreş Antlaşması'nı imzaladılar.
• Osmanlı Devleti ise; Bulgaristan ile İstanbul Antlaşması (Meriç Nehri sınır oldu, Edirne/Kırklareli bizde kaldı), Sırbistan ile İstanbul Antlaşması ve Yunanistan ile Atina Antlaşması'nı imzaladı.
• Bu antlaşmalar sınır değişikliklerinden ziyade o topraklarda azınlık durumuna düşen "Balkan Türkleri" sorununun başlangıcı oldu.