Milli Mücadele Hazırlık Dönemi

Tarih Milli Mücadele Hazırlık Dönemi

Millî Mücadele Hazırlık Dönemi - KPSS Tarih Notları

1. MONDROS ATEŞKES ANTLAŞMASI (30 EKİM 1918)

Savaşın Sonu: I. Dünya Savaşı, 1918 yılında Osmanlı Devleti ve müttefiklerinin (İttifak Devletleri) yenilgisiyle sonuçlanmıştır. Yenilgi üzerine Sadrazam Talat Paşa istifa etmiş, yerine Ahmet İzzet Paşa başkanlığında yeni hükûmet kurulmuştur.
İmza Süreci: Ahmet İzzet Paşa hükûmeti savaşı bitirmek için ateşkes istemiş ve Bahriye Nazırı Rauf Bey başkanlığındaki Osmanlı heyetini, Limni Adası'nın Mondros Limanı'na göndermiştir. Görüşmeler, Yunanistan sınırlarına yakın bir İngiliz zırhlısı olan Agamemnon Gemisi'nde yapılmıştır.
Temsilciler: İtilaf Devletleri'ni temsilen İngiliz Amiral Calthorpe ile 27 Ekim 1918'de başlayan görüşmeler sonucunda, 25 madde hâlinde düzenlenen Mondros Ateşkes Antlaşması, 30 Ekim 1918'de imzalanmıştır.

Antlaşmanın Önemli Şartları ve Analizi

Boğazlar: Boğazlar açılacak ve her ikisi de İtilaf Devletleri tarafından kontrol edilecektir. (İstanbul'un ve Anadolu'nun güvenliği tehlikeye düşmüştür).
Asker Terhisi: Sınırların korunması ve iç düzenin sağlanması için belirlenen askerler dışındaki tüm Osmanlı kuvvetleri terhis edilecektir. (Osmanlı Devleti tamamen savunmasız bırakılmak istenmiştir).
Donanma: Osmanlı kara sularında güvenlik için gerekli küçük gemiler hariç tüm gemiler, İtilaf Devletleri tarafından belirlenen limanlara çekilecek ve teslim edilecektir.
Esirler: Osmanlı elinde bulunan İtilaf Devletleri'ne ait esirler ile Ermeni esirler derhâl bırakılacak, ancak Osmanlı esirleri bırakılmayacaktır. (Devletler arası "Eşitlik" ilkesine aykırıdır).
Madde 7 (En Ağır Madde): İtilaf Devletleri, güvenliklerini tehdit eden bir durum olursa herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecektir. (Antlaşmanın en ağır maddesidir. Yurdun tamamı işgallere açık hâle gelmiş ve yapılacak işgallere hukuki kılıf uydurulmuştur).
Haberleşme ve Ulaşım: Toros Tünelleri, telsiz, telgraf ve haberleşme istasyonları İtilaf Devletleri tarafından işgal veya kontrol edilecektir. (Amaç, Türk halkının örgütlenmesini ve iletişim kurmasını engellemektir).
İlişkiler: Osmanlı Devleti, İttifak Devletleri ile tüm diplomatik ilişkilerini kesecektir.
Trablus ve Bingazi: Trablus ve Bingazi'de bulunan Osmanlı subayları en kısa sürede bölgedeki İtalyan garnizonuna teslim olacaktır.
Madde 24 (Vilâyât-ı Sitte): Doğudaki altı vilayette (Sivas, Elazığ, Bitlis, Diyarbakır, Van, Erzurum) karışıklık çıkarsa bu vilayetleri İtilaf Devletleri işgal edecektir. (Asıl amaç doğuda bağımsız bir Ermeni Devleti kurmaktır).

Mondros Ateşkes Antlaşması'nın Genel Sonuçları

Ordu Terhisi: 5. Madde (ordunun terhisi) ile Osmanlı Devleti tamamen savunmasız bırakılmak istenmiştir.
İlk İşgaller: Antlaşmadan sonra ilk işgal edilen Osmanlı toprağı, 3 Kasım 1918'de İngilizler tarafından işgal edilen Musul'dur. (Anadolu'da ilk işgal edilen yer ise Fransızlara karşı direnişin başladığı Hatay/Dörtyol'dur).
Batı Anadolu: Batı Anadolu'daki ilk işgal ise İzmir olmuştur.
Fiili Durum: Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı Devleti fiilen (eylemsel olarak) sona ermiştir.

İşgalci Devletler ve İşgal Ettikleri Yerler

İngilizler: Samsun, Merzifon, Musul, Urfa, Maraş, Antep, Eskişehir, İzmit, Kütahya, Afyon, Irak. (Not: İngilizler, daha sonra Suriye İtilafnamesi ile Urfa, Maraş ve Antep'i Fransızlara devretmiştir).
Fransızlar: Suriye, Hatay (Dörtyol), Lübnan, Mersin, Adana, Zonguldak ve İngilizlerden devraldıkları Urfa, Maraş, Antep.
İtalyanlar: Antalya'dan Konya'ya kadar olan Güneybatı Anadolu yerleri (Muğla, Burdur, Isparta).
Yunanlar: İzmir ve çevresi.
Ermeniler: Kars ve Ardahan yöreleri.
Gürcüler: Artvin ve çevresi.

Mondros Ateşkes Antlaşması'na Yönelik Tepkiler

İstanbul Hükûmeti'nin Tepkisi: Antlaşma olumlu karşılanmıştır. Hükûmet, işgallere karşı direnilmemesini, taşkınlık yapılmamasını ve sükunetin korunmasını istemiştir. Teslimiyetçi bir politika izlenmiştir.
Mustafa Kemal'in Tepkisi: Antlaşmanın bağımsızlıkla bağdaşmadığını ve şartlarının çok ağır olduğunu belirterek İstanbul Hükûmeti'ni uyarmıştır. 13 Kasım 1918'de İstanbul'a geldiğinde boğazda düşman gemilerini görerek yaveri Cevat Abbas'a tarihi sözünü söylemiştir:

"Geldikleri gibi giderler."

Halkın Tepkisi: İstanbul Hükûmeti'nin işgaller karşısında sessiz kalması üzerine halk, kendi vatanını savunmak için harekete geçmiştir. Protestolar ve mitingler düzenlenmiş, yerel direniş örgütleri olan Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri kurulmuştur. İşgallerin yayılmasıyla birlikte halk, silahlı milis kuvvetleri olan Kuvayımilliye'yi oluşturmuştur.

2. PARİS BARIŞ KONFERANSI (18 OCAK 1919)

Toplanma Amacı: I. Dünya Savaşı sonunda yenilen devletlerin durumlarını görüşmek ve yapılacak barış antlaşmalarının esaslarını belirlemektir.
Katılımcılar ve Etkili Devletler: Konferansa 32 devlet katılmış; ancak kararlarda İngiltere, Fransa, ABD, İtalya ve Japonya etkili olmuştur.
Devletlerin Hedefleri:
ABD: Uluslararası barışı koruyacak bir cemiyetin (Milletler Cemiyeti) kurulmasını sağlamayı hedeflemiştir.
İngiltere ve Fransa: Barıştan ziyade kendi emperyalist çıkarlarını gerçekleştirme amacı gütmüşlerdir.
Alınan Önemli Kararlar ve Gelişmeler:
Daha önce gizli antlaşmalarla İtalya'ya vaat edilen İzmir ve çevresi, Doğu Akdeniz'de güçlü bir İtalya istemeyen İngilizlerin desteğiyle Yunanistan'a verilmiştir. Bu durum İtilaf Devletleri arasındaki ilk büyük görüş ayrılığıdır. İtalya bu duruma tepki göstererek konferansı terk etmiştir.
Uluslararası kalıcı barışı sağlamak amacıyla Milletler Cemiyeti (Cemiyet-i Akvam) resmen kurulmuştur.
Alsas-Loren bölgesi Almanya'dan alınarak Fransa'ya verilmiştir.
Avusturya, Çekoslovakya ve Macaristan gibi yeni devletlerin kurulması karara bağlanmıştır. (İmparatorlukların parçalandığının kanıtıdır).
Osmanlı Devleti hariç, diğer yenilen İttifak Devletleri ile yapılacak barış antlaşmalarının şartları belirlenmiştir. (Osmanlı topraklarını paylaşmada uzlaşamadıkları için antlaşma sonraya bırakılmıştır).

3. İZMİR'İN İŞGALİ (15 MAYIS 1919)

Yunan İddiaları (Gerekçeler): Yunanlar, Paris Barış Konferansı'nda alınan karara dayanarak işgal hazırlıklarına başlamıştır. Sahte belgelere dayanarak bölgede Rum nüfusunun çoğunlukta olduğunu, bölgenin tarihsel olarak Yunanlara ait olduğunu ve Türklerin Rumları katletmeye hazırlandığını iddia ederek işgale haklı gerekçeler (Wilson İlkeleri'ne uygunluk) uydurmaya çalışmışlardır.
İşgalin Başlaması: 15 Mayıs 1919 sabahı, İngiliz savaş gemilerinin koruması altında Yunan askerleri İzmir Limanı'na çıkmıştır. Yerli Rumların sevinç gösterileri eşliğinde askerî kışla ve hükûmet konağı ele geçirilmiştir.
İlk Kurşun: Hukuk-u Beşer gazetesi başyazarı olan gazeteci Hasan Tahsin (gerçek adı Osman Nevres), Yunan askerlerine ateş açarak işgale karşı ilk silahlı tepkiyi göstermiş ve şehit edilmiştir.
Amiral Bristol Raporu: İzmir'de yaşanan katliamlar ve Osmanlı Devleti'nin itirazları üzerine, Amerikalı Amiral Bristol başkanlığında İngiliz, Fransız ve İtalyan temsilcilerden oluşan uluslararası bir komisyon bölgeye gönderilmiştir. Hazırlanan raporda, bölgede Türklerin çoğunlukta olduğu ve katliamların Yunanlar tarafından yapıldığı belirtilmiştir.

Önemi: Amiral Bristol Raporu, Türk millî mücadelesinin haklılığını dünya kamuoyuna duyuran ilk uluslararası belgedir.

4. KUVAYIMİLLİYE HAREKETİ

Tanım: Millî kuvvetler veya milis kuvvetler anlamına gelir. Bölgesel, düzensiz ve halk tarafından oluşturulan silahlı direniş kuvvetleridir.
Ortaya Çıkış Nedenleri:
Mondros Ateşkes Antlaşması ile Osmanlı ordusunun terhis edilmesi.
Ülkenin dört bir yandan işgal edilmeye başlanması.
İstanbul Hükûmeti'nin işgaller karşısında sessiz ve tepkisiz kalması.
Faaliyetleri: İzmir'in işgalinden sonra, işgalin kalıcı olacağını anlayan halk tarafından özellikle Batı Anadolu'da yoğun olarak kurulmuştur. Hem işgalci güçleri (özellikle Yunanları) yavaşlatmışlar hem de iç güvenliği sağlayarak TBMM'ye karşı çıkan iç isyanları bastırmışlardır.

5. CEMİYETLER DÖNEMİ

Azınlık Cemiyetleri

Osmanlı içindeki azınlıklar, İtilaf Devletleri'nin desteğiyle bağımsız devlet kurmak amacıyla şu cemiyetleri kurmuşlardır:

Etniki Eterya (1814 - Rum): Eski Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurmak amacıyla kurulmuştur. (En eski azınlık cemiyetidir).
Pontus Rum (1904 - Rum): Doğu Karadeniz Bölgesi'nde (Trabzon merkezli) bağımsız bir Pontus Rum Devleti kurmayı hedeflemiştir.
Mavri Mira (1918 - Rum): Büyük Yunanistan'ı (Megali İdea) kurmak ve Bizans'ı canlandırmak amacıyla İstanbul'daki Rum Patrikhanesi tarafından yönetilmiştir.
Hınçak (1887 - Ermeni) ve Taşnaksutyun (1890 - Ermeni): Doğu Anadolu ve Çukurova bölgelerini kapsayan bağımsız bir Ermeni Devleti kurmak amacıyla katliamlar ve faaliyetler yürütmüşlerdir.
Alyans İsrailit (1860 - Yahudi) ve Makabi (1860 - Yahudi): Filistin bölgesinde bağımsız bir İsrail Devleti kurmayı amaçlamışlardır.

Azınlık Cemiyetlerinin Ortak Özellikleri:

Millî Mücadele hareketine ve Türk varlığına düşmanca tutum sergilemişlerdir.
Bulundukları bölgelerde bağımsız devletler kurmayı amaçlamışlardır.
Türk halkına saldırarak onları göçe zorlamış, böylece o bölgede nüfus üstünlüğünü ele geçirmeye çalışmışlardır (Wilson İlkeleri'ne uygunluk için).
Bölgede asayişi bozarak Mondros'un 7. ve 24. maddelerinin uygulanması için İtilaf Devletlerine bahane yaratmışlardır.
İşgalci devletlerden silah, para ve siyasi destek almışlardır.

Millî Varlığa Düşman (Zararlı) Cemiyetler

Türk aydınları veya halkı tarafından kurulmuş ancak tam bağımsızlığa inanmayan, kurtuluşu manda ve himayede arayan cemiyetlerdir:

Hürriyet ve İtilaf Fırkası (Kasım 1911): İttihat ve Terakki Fırkası'na karşı kurulmuş, savaştan sonra iktidara gelmiştir. Millî Mücadele'yi bir "İttihatçı hareketi" olarak görüp karşı çıkmışlardır.
Wilson Prensipleri Cemiyeti (Aralık 1918): Halide Edip, Yunus Nadi gibi aydınların kurduğu cemiyettir. Kurtuluşun ancak güçlü bir devletin, yani Amerikan mandasına (himayesine) girerek sağlanabileceğini savunmuşlardır. (Bu üyelerin çoğu daha sonra hatasını anlayıp Millî Mücadele'ye katılmıştır).
Kürt Teâlî Cemiyeti (Aralık 1918): İngilizlerin kışkırtması ve desteğiyle, Wilson İlkeleri'ne dayanarak Doğu Anadolu'da bağımsız bir Kürt Devleti kurmayı amaçlamıştır.
Sulh ve Selâmet-i Osmaniye Fırkası (Ocak 1919): Kurtuluşun yalnızca Padişah ve Halife'nin emirlerine sıkı sıkıya uymakla mümkün olabileceğini savunmuşlardır.
Teâlî-i İslâm Cemiyeti (Şubat 1919): İngiliz desteğiyle İstanbul'da medrese hocaları tarafından kurulmuştur. Ümmetçilik fikrini savunup Saltanat ve Halifeliği güçlendirmeyi amaçlamış, Millî Mücade'yi isyan olarak görmüşlerdir.
İngiliz Muhipleri Cemiyeti (Mayıs 1919): Kurtuluşun İngiliz mandası ve himayesine girmekle mümkün olduğunu savunmuşlardır. Sadrazam Damat Ferit Paşa tarafından desteklenmiş ve basın yoluyla İngiliz propagandası yapmışlardır.

Millî Varlığa Düşman Cemiyetlerin Ortak Özellikleri:

Tam bağımsızlığa inanmamışlar; manda ve himaye (ABD veya İngiliz) fikrini savunmuşlardır.
Saltanat ve Halifelik makamlarının otoritesini savunarak Anadolu'daki direnişe karşı çıkmışlardır.
Düşmanla iş birliği yapmış, İtilaf Devletleri'nden (özellikle İngiltere'den) maddi ve manevi destek almışlardır.

Millî (Yararlı) Cemiyetler

Halkın işgaller karşısında bölgesel savunma amacıyla kurduğu cemiyetlerdir:

Millî Kongre Cemiyeti (29 Kasım 1918): Kurucusu Dr. Esat Işık'tır. Amacı, Türklerin haklı davasını basın-yayın yoluyla tüm dünyaya duyurmaktır. Silahlı direnişi değil, hukuki ve kültürel mücadeleyi benimsemiştir.

Not: "Kuvayımilliye" kavramını ilk kez kullanan cemiyettir.

İzmir Müdafaa-i Hukuk-u Osmaniye Cemiyeti (1 Aralık 1918): İzmir'in Yunan işgaline uğramasını önlemek ve bölgenin Türk yurdu olduğunu kanıtlamak amacıyla kurulmuştur.
Trakya Paşaeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (2 Aralık 1918): İlk kurulan yararlı cemiyettir. Trakya'nın Yunanlara verilmesini önlemek için kurulmuş, bölgenin savunulması için Edirne ve Lüleburgaz kongrelerini düzenlemiştir. (Osmanlı yıkılırsa Trakya'da yeni bir Türk devleti kurma fikrini de tartışmışlardır).
Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti (4 Aralık 1918): Doğu Anadolu'da bir Ermeni Devleti kurulmasını engellemek için kurulmuştur. Bölgedeki Türklerin göç etmesini yasaklamış, Erzurum Kongresi'nin toplanmasını sağlamıştır. Haklılıklarını duyurmak için Le Pays (Vatan), Hadisat ve Albayrak gazetelerini çıkarmıştır.
Kilikyalılar Cemiyeti (21 Aralık 1918): Merkezi İstanbul'dur ancak faaliyet alanı Çukurova (Adana ve çevresi) bölgesidir. Bölgeyi Fransız ve Ermeni işgaline karşı savunmuştur.
Trabzon Muhafaza-i Hukuk-u Millîye Cemiyeti (12 Şubat 1919): Trabzon ve çevresinde Pontus Rum Devleti kurma hayallerini engellemek için kurulmuştur. Erzurum Kongresi'ne destek vermiştir.
İzmir Redd-i İlhak Heyet-i Millîyesi (14 Mayıs 1919): İzmir'in işgalinden bir gün önce, bölgenin Yunanistan'a ilhakını (katılmasını) kesin olarak reddetmek amacıyla kurulmuş ve halkı silahlı direnişe çağırmıştır.
Anadolu Kadınları Müdafaa-i Vatan Cemiyeti (5 Kasım 1919): Sivas'ta, Mustafa Kemal'in isteği üzerine Sivas Valisinin eşi Melek Reşit Hanım öncülüğünde kurulmuştur. Kadınları örgütleyerek cepheye lojistik destek ve Millî Mücadele'ye moral sağlamışlardır.

Millî (Yararlı) Cemiyetlerin Ortak Özellikleri:

Başlangıçta bölgesel kurtuluşu amaçlamışlardır (Millî Kongre hariç).
Bulundukları bölgelerin Türklüğünü kanıtlamak için tarihsel gerçekleri ve nüfus çoğunluğunu (Wilson İlkeleri 12. Madde) kullanmışlardır.
Bölge halkını bilinçlendirmek ve birleştirmek için mitingler, geniş katılımlı kongreler düzenlemiş, gazeteler çıkarmışlardır.
Derdini diplomasi yoluyla anlatmak için Paris Barış Konferansı'na ve İstanbul'daki İtilaf Devletleri temsilcilerine raporlar/heyetler göndermişlerdir.
Önce hukuki yolları denemiş, işgaller fiiliyata dökülünce silahlı direnişe (Kuvayımilliye) geçmişlerdir.

Önemli Not: Tüm bu bölgesel cemiyetler, Sivas Kongresi'nde "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında tek bir çatıda birleştirilmiş ve direniş tek merkezden (millîleşerek) yönetilmeye başlanmıştır.

6. MİLLÎ MÜCADELE HAZIRLIK DÖNEMİ GELİŞMELERİ

Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919)

Mücadelenin işgal altındaki İstanbul'dan başlatılamayacağını kavrayan Mustafa Kemal, mücadeleyi Anadolu'dan başlatmak ve halkın desteğini almak için yola çıkmıştır.
Samsun çevresindeki Türk-Rum çatışmaları üzerine İngilizlerin baskısıyla Osmanlı Hükûmeti, 30 Nisan 1919'da Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişliği (daha sonra 3. Ordu Müfettişliği adını alacaktır) görevine getirmiştir.
Müfettişliğin Yetkileri ve Resmi Görevleri: Bölgedeki tüm askeri ve sivil makamlara emretme yetkisi verilmiştir. Resmi görevi: İç güvenliği sağlamak, silah ve cephaneyi toplamak, Türk direniş kuvvetlerini (şuraları) dağıtmaktır.
Mustafa Kemal, 19 Mayıs 1919 tarihinde Bandırma Vapuru ile Samsun'a ayak basarak Millî Mücadele'yi fiilen başlatmıştır.

Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919)

Mustafa Kemal'in Samsun'dan sonra geçtiği Havza'da yayımladığı Millî Mücadele'nin ilk ulusal bildirisidir.
Amacı: Halkı işgallere karşı bilinçlendirmek ve ulusal tepkiyi organize etmektir.
İçeriği:
İzmir'in işgali başta olmak üzere tüm işgaller mitinglerle protesto edilmelidir.
Gösterilerde Hristiyan halka taşkınlık yapılmamalıdır. (Mondros'un 7. maddesine bahane vermemek için).
İstanbul Hükûmeti ve büyük devletlerin temsilciliklerine protesto telgrafları çekilmelidir.
Askeri ve millî teşkilatlar kapatılmamalı, komuta devredilmemeli, silahlar teslim edilmemelidir.
Sonuç: Millî savunma bilinci uyanmış, ancak Mustafa Kemal İngiliz baskısıyla ilk kez İstanbul'a geri çağrılmıştır.

Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919)

Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Ali Fuat Cebesoy ve Refet Bele tarafından hazırlanmış; Kazım Karabekir ve Cemal Paşa tarafından telgrafla onaylanmıştır.
Kararları:

Vatanın bütünlüğü, milletin istiklâli tehlikededir. (Millî Mücadele'nin Gerekçesi)
İstanbul Hükûmeti, üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. (Millî Mücadele'nin İkinci Gerekçesi)
Milletin istiklâlini, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır. (Millî Mücadele'nin Amacı ve Yöntemi - İlk kez üstü kapalı olarak millî egemenlikten bahsedilmiştir).
Milletin haklarını duyurmak için her türlü denetimden uzak millî bir heyetin varlığı zaruridir. (Temsil Heyeti'nin kurulma fikri ilk kez ortaya atılmıştır).
Sivas'ta ulusal bir kongre toplanacaktır.
Her ilden halkın güvenini kazanmış, Müdafaa-i Huk, Redd-i İlhak cemiyetleri veya belediyelerce seçilen 3 temsilci gizlice yola çıkmalıdır.
Doğu illeri için 10 Temmuz'da Erzurum'da bölgesel bir kongre toplanacaktır.

Önemi: Millî Mücadele'nin amacı, yöntemi ve gerekçesi belirlenerek ihtilal çağrısı yapılmıştır.
Gelişme: İstanbul Hükûmeti tarafından görevinden alınan Mustafa Kemal, 7-8 Temmuz 1919 gecesi askerlikten ve tüm resmî görevlerinden istifa ederek "Sine-i Millete" (halkın bağrına) dönmüştür.

Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk-ı Milliye Cemiyeti tarafından düzenlenmiştir.
Sivil bir vatandaş olan Mustafa Kemal'e 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir "Ben ve kolordum emrinizdeyiz Paşam" diyerek en büyük desteği vermiştir.
Özelliği: Toplanış amacı bakımından bölgesel, alınan kararlar bakımından ulusal bir kongredir.
Kararları:

Millî sınırlar içinde vatan bölünmez bir bütündür; parçalanamaz. (İlk kez millî sınırlardan bahsedilmiştir).
Vatanı korumak için topyekûn savunma yapılacaktır.
İstanbul Hükûmeti vatanı koruyamazsa geçici bir hükûmet kurulacaktır. Üyelerini kongre veya Temsil Heyeti seçecektir. (İlk kez yeni bir hükûmet kurma fikri).
Kuvayımilliye'yi tek kuvvet tanımak ve millî iradeyi hâkim kılmak esastır.
Azınlıklara siyasi ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilemez.
Manda ve himaye kabul edilemez. (İlk kez tam bağımsızlık vurgusu ile manda-himaye reddedilmiştir).
Mebusan Meclisi derhal toplanmalıdır.

Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919)

Kongreyi engellemek için Fransız Binbaşı Brunot işgal tehdidinde bulunmuş, İstanbul Hükûmeti ise Elazığ Valisi Ali Galip ve Ankara Valisi Muhittin Paşa'yı görevlendirmiştir. Ancak engellemeler başarısız olmuştur.
Özelliği: Hem toplanış şekli hem de aldığı kararlar bakımından tamamen ulusal bir kongredir. Mustafa Kemal kongre başkanı seçilmiştir.
Kararları:

Erzurum Kongresi kararları aynen kabul edilmiş ve teyit edilmiştir.
Manda ve himaye kesin olarak bir daha gündeme gelmemek üzere reddedilmiştir.
Tüm yararlı cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir. (Mücadele tek merkezden yönetilecektir).
Temsil Heyeti'nin üye sayısı artırılmış ve "Tüm yurdu temsil eder" kararı alınmıştır.
Temsil Heyeti, Ali Fuat Paşa'yı Batı Cephesi Komutanlığı'na atamıştır. (Temsil Heyeti'nin bir hükûmet gibi "yürütme" yetkisini kullandığının kanıtıdır).
Millî Mücadele'nin sesini duyurmak için İrade-i Milliye gazetesi çıkarılmıştır.

Sonuç: Mustafa Kemal'in İstanbul ile iletişimi kesmesi üzerine Damat Ferit Paşa Hükûmeti istifa etmek zorunda kalmıştır. Bu, Temsil Heyeti'nin İstanbul'a karşı ilk siyasi başarısıdır.

Amasya Görüşmeleri (20 - 22 Ekim 1919)

Damat Ferit'in istifasından sonra kurulan daha ılımlı Ali Rıza Paşa Hükûmeti adına Bahriye Nazırı Salih Paşa ile Temsil Heyeti adına Mustafa Kemal bir araya gelmiştir.
Kararları: Kapitülasyonlar reddedilecek, yararlı cemiyetler İstanbul Hükûmeti tarafından hukuken tanınacak, barış görüşmelerine Temsil Heyeti'nin uygun göreceği temsilciler gidecek, Mebusan Meclisi Anadolu'da güvenli bir yerde toplanacaktır (Meclis karara rağmen İstanbul'da açılmıştır).

Önemi: İstanbul Hükûmeti, Temsil Heyeti'nin ve Millî Mücadele'nin varlığını hukuken ve resmen ilk kez tanımıştır.

Temsil Heyeti'nin Ankara'ya Gelişi (27 Aralık 1919)

Mustafa Kemal Erzurum'dan milletvekili seçilmiştir. Mücadelenin merkezinin Ankara olması kararlaştırılmıştır.
Ankara'nın Merkez Seçilme Nedenleri:
Batı Cephesi'ne ve savaş alanlarına yakın olması.
İşgal edilmemiş ve güvenli olması.
İstanbul'deki meclis çalışmalarının daha kolay takip edilebilmesi.
Demiryolu ve güçlü telgraf haberleşme hatlarına sahip olması.
Ankara halkının (Seğmenler) Millî Mücadele'yi desteklemesi.
Gelişmeler doğrultusunda Hâkimiyet-i Milliye gazetesi çıkarılmış ve 6 Nisan 1920'de Yunus Nadi ile Halide Edip Adıvar öncülüğünde Anadolu Ajansı kurulmuştur.

7. MİSAK-I MİLLÎ KARARLARI (KABULÜ: 28 OCAK 1920 / İLANI: 17 ŞUBAT 1920)

Kabul Edildiği Yer: İstanbul'da toplanan Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde gizli oturumda kabul edilmiştir.
Şifre: KABBAR (Kapitülasyonlar, Azınlıklar, Boğazlar, Borçlar, Araplar, Referandum)
Maddeleri:
Sınırlar: Mondros Ateşkes Antlaşması imzalandığı sırada işgal altında olmayan, Türk ve İslam çoğunluğunun yaşadığı topraklar bölünmez bir bütündür. (Millî sınırlar çizilmiştir).
Halk Oylaması (Referandum): Kendi istekleriyle anavatana katılan Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selâse), Batı Trakya ve Arap topraklarında gerekirse halk oylaması yapılacaktır.
Azınlıklar: Komşu ülkelerdeki Müslüman Türklere verilen haklar oranında azınlıklara hak tanınacaktır. (Uluslararası eşitlik ilkesi).
Kapitülasyonlar: Siyasi, adli ve mali gelişmemizi engelleyen her türlü sınırlama (kapitülasyonlar) kesin olarak kaldırılmalıdır. (Tam bağımsızlık şarttır).
Boğazlar: İstanbul ve Marmara'nın güvenliği sağlandığı takdirde, Boğazlar dünya ticaretine açılabilecektir.
Önemi: Erzurum ve Sivas Kongresi kararları Osmanlı parlamentosunca yasallaşmış, tam bağımsızlık tüm dünyaya ilan edilmiştir.

İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920)

Misak-ı Millî kararlarının geri alınması için baskı yapan İtilaf Devletleri, sonuç alamayınca 16 Mart 1920'de İstanbul'u resmen işgal etmiştir.
Mebusan Meclisi basılmış, milletvekilleri tutuklanarak Malta'ya sürgüne gönderilmiştir.
Önemi: Mustafa Kemal'in meclisin İstanbul dışında toplanması gerektiği yönündeki öngörüsü haklı çıkmış; meclis dağıtıldığı için Ankara'da TBMM'nin açılmasına meşru zemin oluşmuştur.
Mustafa Kemal'in Aldığı Önlemler: İstanbul ile haberleşme kesilmiş, Anadolu'daki İtilaf subayları tutuklanmış, demiryolları (Geyve ve Ulukışla) tahrip edilmiş, İstanbul'a kıymetli evrak ve vergi gönderimi yasaklanmıştır.

8. I. TBMM DÖNEMİ (23 NİSAN 1920)

Mebusan Meclisi'nin dağıtılması üzerine olağanüstü yetkilere sahip meclis 23 Nisan 1920'de Ankara'da açılmıştır.
24 Nisan 1920 Önergesi Kararları:
Hükûmet kurmak kesinlikle zorunludur. (Kurucu Meclis).
Geçici bir hükûmet başkanı tanımak veya padişah vekili atamak doğru değildir. (Meclisin bağımsızlığı ve sürekliliği).
Büyük Millet Meclisi'nin üstünde hiçbir kuvvet yoktur. (İstanbul Hükûmeti ve Saltanat yok sayılmıştır).
Meclis, yasama ve yürütme yetkilerini kendisinde toplamıştır. (Güçler Birliği ilkesi - Hızlı karar almak için).
Meclis içinden seçilecek bir heyet hükûmet işlerine bakar, meclis başkanı bu hükûmetin de başkanıdır. (Meclis Hükûmeti Sistemi).
Padişah ve halifenin durumu, baskı bittikten sonra meclisin çıkaracağı kanunla belirlenecektir.
I. TBMM'nin Genel Özellikleri: Kurucu, demokratik, savaşçı, ihtilalci bir meclistir. Öncelik bağımsızlık olduğu için siyasi partiler kurulmamış, gruplar halinde çalışılmıştır.

Büyük Millet Meclisine Karşı İsyanlar ve Alınan Tedbirler

Nedenleri: İtilaf Devletleri ve İstanbul Hükûmeti'nin kışkırtmaları, Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi'nin fetvası, bazı Kuvayımilliye liderlerinin düzenli orduya katılmak istememesi ve azınlıkların emelleri.
İsyanların Sınıflandırılması:
Doğrudan İstanbul Hükûmeti Tarafından Çıkarılanlar: Ahmet Anzavur İsyanı, Kuvâ-yı İnzibatiye (Halifelik Ordusu).
Ortak Çıkarılanlar (İstanbul Hükûmeti ve İtilaf): Bolu, Düzce, Hendek, Adapazarı, Çapanoğlu (Yozgat), Milli Aşiret (Urfa), Çopur Musa (Afyon), Koçgiri (Erzincan/Sivas), Cemil Çeto (Batman), Ali Batı (Mardin), Delibaş Mehmet (Konya).
Kuvayımilliyeci olup sonradan isyan edenler: Çerkez Ethem İsyanı, Demirci Mehmet Efe İsyanı.
Azınlık İsyanları: Ermeni ve Rum (Pontus) İsyanları.
TBMM'nin İsyanlara Karşı Aldığı Tedbirler:
Hıyanet-i Vataniye Kanunu (29 Nisan 1920) çıkarılmıştır.
İstiklal Mahkemeleri (11 Eylül 1920) kurularak isyancılar yargılanmıştır.
Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi önderliğinde karşı fetva yayımlanmıştır.
Anadolu Ajansı ve Hâkimiyet-i Milliye etkin kullanılmıştır.
Askerî tedbir olarak Kuvayımilliye ve yeni kurulan düzenli ordu isyancıların üzerine gönderilmiştir.

9. SEVR BARIŞ ANTLAŞMASI (10 AĞUSTOS 1920)

Gelişimi: I. Dünya Savaşı sonrası barış antlaşmasının taslağı San Remo Konferansı'nda (18-26 Nisan 1920) belirlenmiş, İstanbul'daki Saltanat Şurası tarafından kabul edilmiş ve Paris'te imzalanmıştır.
Maddelerinden Bazıları: Doğu Trakya ve Batı Anadolu Yunanistan'a; Arap toprakları İngiliz ve Fransız mandasına; Doğu Anadolu'da bağımsız Ermeni ve Kürt devleti; Boğazlar uluslararası komisyona verilecektir. Ordu mevcudu 50.700 kişiyle sınırlanacak, kapitülasyonlar en geniş haliyle tüm devletlere açılacaktır.
Hukuki Durumu ve Önemi:

Hukuken Ölü Doğmuş Bir Antlaşmadır: Osmanlı Anayasası'na (Kanun-ı Esasi) göre bir antlaşmanın yürürlüğe girmesi için Mebusan Meclisi'nin onayı gerekmektedir. Ancak meclis kapalı olduğundan bu onay alınamamıştır.

TBMM'nin Tepkisi: TBMM antlaşmayı tanımadığını ilan etmiş ve imzalayanları vatan haini saymıştır. Kurtuluş Savaşı kazanılınca Sevr yırtılmış, yerine Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır.

Üye olursan okuduğun notlar işaretlenir, kaldığın yeri kaybetmezsin.