1. TBMM ve Muharebeler Dönemi

I. TBMM Dönemi (1920 - 1923)

Meclisin Açılış Süreci ve Özellikleri

• Açılış Tarihi: 23 Nisan 1920'de Sinop Milletvekili Şerif Bey'in en yaşlı üye sıfatıyla yaptığı konuşmayla açılmıştır.
• Açılışı Hızlandıran Gelişme: İstanbul'un resmen işgal edilmesi (16 Mart 1920) ve son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağıtılmasıdır.
• Özbek Tekkesi: İstanbul'dan Ankara'ya mebusların kaçışını gizlice organize eden Üsküdar ve Fatih'teki tekkedir.
• Katılım Zorluğu: Normalde 330 milletvekili beklenirken, işgaller ve ulaşım zorlukları nedeniyle ilk gün sadece 115 milletvekili katılabilmiştir.
• Meclis Binası: Ankara Ulus'taki yarım kalmış İttihat ve Terakki Kulübü binasıdır. Okuldan sıralar, kahvehaneden gaz lambası getirilmiş, kiremitler Ankara halkının kendi çatılarından sökülerek tamamlanmıştır.
• Milletvekilliği: Mustafa Kemal, I. TBMM'ye Ankara milletvekili olarak seçilmiştir (Osmanlı Mebusan Meclisi'nde Erzurum milletvekiliydi).
• Açılış Atmosferi: Halkın dini hassasiyetleri gözetilerek açılış cuma gününe denk getirilmiş, Hacı Bayram Camii'nde kılınan namazın ardından dualar, kurbanlar ve Kur'an tilavetleriyle açılmıştır.

I. TBMM'nin Temel Özellikleri

• Kurucu Meclistir: Yeni bir devlet ve düzenli ordu kurmuş, 1921 Anayasası'nı (Teşkilat-ı Esasiye) hazırlamıştır. Mustafa Kemal kurucu meclis anlamına gelen Meclis-i Müessisan ismini önermiş ancak Kazım Karabekir "millet anlamaz" diyerek karşı çıkmıştır. Adı Büyük Millet Meclisi (BMM) olmuş, "Türkiye" ibaresi 9.5 ay sonra eklenmiştir.
• Demokratik Meclistir: Üyeleri halk tarafından seçimle belirlenmiş ve mecliste her türlü fikir özgürce tartışılmıştır.
• Ulusçu/Milliyetçi Meclistir: İçerisinde azınlık milletvekillerine yer verilmemiştir, sadece Türk milletinin evlatlarından oluşur.
• Savaşçı Meclistir: Kurtuluş Savaşı'nı (İstiklal Harbi) fiilen yönetmiş ve yürütmüştür.
• Güçler Birliği (Olağanüstü Meclis): Yasama, yürütme ve yargı yetkilerini bünyesinde toplamıştır. Amaç, savaş ve olağanüstü dönem koşullarında hızlı karar alabilmektir. Yargı gücünü kendi içinden seçtiği üyelerle İstiklal Mahkemeleri aracılığıyla kullanmıştır.
• İhtilalci Meclistir: Sömürgeci güçlere ve İstanbul Hükümeti'ne başkaldırmış, saltanatı kaldırarak yeni bir devlet kurmuştur.
• İnkılapçı Meclistir: Savaş koşulları nedeniyle yaptığı tek inkılap Saltanatın Kaldırılması'dır (1 Kasım 1922). Asıl büyük devrimler (şapka, soyadı vb.) II. TBMM dönemi (1923-1927) gelişmeleridir.
• Partiler Yok, Gruplar Vardır: Savaş döneminde birlik beraberliği korumak amacıyla siyasi partilere izin verilmemiş, meclis içi gruplar kurulmuştur:
• Müdafaa-i Hukuk Grubu: Mustafa Kemal Paşa'yı destekleyen gruptur (I. Grup). Karşısındaki muhalifler ise II. Grubu oluşturmuştur.
• Yeşil Ordu: Çerkez Ethem yanlılarının kurduğu gruptur. Askeri güçlerine Kuvay-i Seyyare denir.
• Tesanüt: Eski İttihatçıların oluşturduğu gruptur.
• Halk Zümresi: Sosyalizm ve SSCB modelini savunan gruptur.
• Islahatçılar: Osmanlı devlet yapısının ıslahatlarla korunmasını savunanlardır.
• İstiklal Grubu: Mustafa Kemal'i destekleyen genç milletvekillerinin grubudur.

Önemli KPSS Sırrı: Felah-ı Vatan Grubu I. TBMM'de yer alan bir grup değildir! Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kurulmuştur.

24 Nisan Önergesi (1 No'lu Karar) ve Yorumları

• Madde: Hükümet kurmak zorunludur.

Yorum: İstanbul Hükümeti'nin yok sayıldığının açık göstergesidir.

• Madde: Geçici bir hükümet reisi tanımak veya padişah vekili atamak uygun değildir.

Yorum: TBMM'nin kalıcı, sürekli ve bağımsız bir meclis olduğunu gösterir.

• Madde: TBMM'nin üzerinde hiçbir güç yoktur.

Yorum: Meclis üstünlüğü ve ulusal egemenlik vurgulanmıştır. Padişah, halife ve İstanbul Hükümeti yok sayılmıştır.

• Madde: TBMM yasama ve yürütme yetkilerini kendinde toplamıştır.

Yorum: Olağanüstü dönem nedeniyle Güçler Birliği ilkesinin kabul edildiğini gösterir.

• Madde: Meclis başkanı hükümetin de başkanıdır.

Yorum: Meclis Hükümeti Sistemi benimsenmiştir. Bu sistemde cumhurbaşkanı ve başbakan yoktur. Bakanlar meclis içinden tek tek oylanarak seçilir. Cumhuriyetin ilanıyla birlikte Kabine Sistemi'ne geçilmiştir.

• Madde: Padişah ve halife, baskı ve zordan kurtulduğu zaman meclisin düzenleyeceği yasal ilkeler içinde durumunu alır.

Yorum: Padişah ve hilafet yanlılarını milli mücadele safına çekmek ve birlikteliği bozmamak amaçlanmıştır.

I. İcra Vekilleri Heyeti (İlk Hükümet)

• Meclis (Hükümet) Başkanı: Mustafa Kemal Atatürk
• Maarif Vekili (Milli Eğitim): Doktor Rıza Nur
• Sıhhiye Vekili (Sağlık): Doktor Adnan Adıvar

Önemli Bilgi: TBMM'de kurulan ilk bakanlık Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye (Sağlık Bakanlığı) olmuştur.

• Hariciye Vekili (Dışişleri): Bekir Sami Bey (Londra Konferansı'ndaki izinsiz anlaşmaları nedeniyle görevden alınmış, yerine Yusuf Kemal Tengirşenk gelmiştir).
• Milli Savunma Vekili: Fevzi Çakmak
• Genelkurmay Başkanı: İsmet İnönü

Önemli KPSS Sırrı: Cumhuriyetin ilanından sonra kurulan ilk kabinede ilk Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak olmuştur. Savaş dönemi olması sebebiyle en fazla bütçe payı Milli Savunma Bakanlığı'na ayrılmıştır.

I. TBMM Döneminde Çıkarılan Kanunlar

• Ağnam Vergisinin Artırılması Kanunu: TBMM'nin çıkardığı ilk kanundur. Kurtuluş Savaşı giderlerini karşılamak amacıyla küçükbaş hayvan vergisi 4 katına çıkarılmıştır.
• Hıyanet-i Vataniye Kanunu: Vatana ihanet edenlerin ve ayaklanma çıkaranların cezalandırılması amacıyla çıkarılmıştır. Bu kanunla gıyaben yargılanan ilk kişi Damat Ferit Paşa'dır.
• Firariler Kanunu: Düzenli orduya katılımı sağlamak ve asker kaçaklarını engellemek amacıyla çıkarılmıştır.
• İstiklal Mahkemeleri Kanunu: Hıyanet-i Vataniye ve Firariler kanunlarının hızlı ve kararlı bir şekilde uygulanması amacıyla kurulmuştur. Üyeleri meclis içerisinden seçilen milletvekillerinden oluşur. Görev yaptığı son olay İzmir Suikastı girişimidir (Menemen Olayı'nda görev almamış, yerine Divan-ı Harp bakmıştır).
• Nisab-ı Müzakere Kanunu: Meclisin çalışma esaslarını, iç tüzüğünü ve oylama kurallarını belirleyen kanundur.
• Meni İsrafat Kanunu: İsrafı önleme kanunudur. Savaş döneminde kaynak yaratmak için düğünler 3 günle sınırlandırılmış, belirli gramaj üstü altın takılması ve köçek oynatılması yasaklanmıştır.
• Meni Müskirat Kanunu: İçki ve tütünün ithali ve satımının yasaklandığı kanundur. Vergilerin İtilaf devletlerinin kasasına (Düyun-u Umumiye) giderek Türk milletine kurşun olarak dönmesini engellemek amaçlanmıştır.
• Teşkilat-ı Esasiye Kanunu: Yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır (1921 Anayasası). I. İnönü zaferinden sonra çıkarılmıştır.
• İstiklal Marşı'nın Kabulü Kanunu: I. İnönü zaferi sonrası kabul edilmiştir.
• Düzenli Ordu Kanunu: Kuvay-i Milliye'den düzenli orduya geçişi düzenleyen kanundur.
• Başkomutanlık Kanunu: Kütahya-Eskişehir yenilgisinden sonra, Sakarya Savaşı öncesinde Mustafa Kemal'e meclis yetkilerini süreli devrederek askerlik mesleğine dönmesini sağlayan kanundur.

Önemli KPSS Sırrı: Tekalif-i Milliye Emirleri TBMM tarafından çıkarılan bir kanun değildir! Mustafa Kemal Paşa tarafından Başkomutanlık yetkisi kullanılarak çıkarılmıştır. Takrir-i Sükun Kanunu ise Şeyh Sait İsyanı (1925) sonrasına ait olup, I. TBMM döneminde çıkarılmamıştır.

TBMM'ye Karşı Çıkan İsyanlar

1. Doğrudan İstanbul Hükümeti Tarafından Çıkarılanlar

• Boğazları Kuvay-i Milliye'den korumak ve işgallere direnişi kırmak amacıyla çıkarılmıştır. Şeyhülislam Dürrizade Abdullah'ın fetvaları İngiliz uçaklarıyla dağıtılmıştır.
• Ahmet Anzavur İsyanı (Kuvay-i Muhammediye): Balıkesir civarında çıkmış, Çerkez Ethem tarafından bastırılmıştır.
• Kuvay-i İnzibatiye (Hilafet Ordusu): Damat Ferit Paşa tarafından İzmit-Adapazarı civarında kurulmuş, düzenli ordu ve Kuvay-i Milliye tarafından bastırılmıştır.

2. Eski Kuvay-i Milliyeciler Tarafından Çıkarılanlar

• Düzenli ordunun disiplinine girmek istemedikleri için isyan etmişlerdir.
• Çerkez Ethem İsyanı: I. İnönü Savaşı sırasında isyan etmiştir. Türk ordusu hem Yunanlılarla hem Çerkez Ethem'le savaşmış, isyan düzenli ordu tarafından bastırılmıştır. Çerkez Ethem sonradan Yunanistan'a sığınmıştır.
• Demirci Mehmet Efe İsyanı: Isparta civarında çıkmış, Refet Bele tarafından bastırılmıştır.

3. Azınlıklar Tarafından Çıkarılanlar

• Bağımsız devletler kurmak amacıyla çıkarılmıştır.
• Rum İsyanları: Karadeniz'deki isyanları Sakallı Nurettin Paşa bastırmıştır.
• Ermeni İsyanları: Doğu Anadolu'daki isyanları Kazım Karabekir bastırmıştır.

4. İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletlerinin Ortaklaşa Çıkardığı İsyanlar

• Milli mücadeleyi sonlandırmak ve halkın dini duygularını sömürmek amacıyla çıkarılmıştır.
• Bolu, Hendek, Düzce, Adapazarı İsyanları
• Çopur Musa İsyanı: Afyon civarında çıkmıştır.
• Milli Aşiret İsyanı: Urfa civarında çıkmıştır.
• Çapanoğlu İsyanı: Yozgat civarında çıkmıştır.
• Koçgiri İsyanı: Erzincan çevresinde, II. İnönü Savaşı sırasında çıkan isyandır.
• Ali Batı İsyanı: Mardin ve çevresinde çıkmıştır.
• Cemil Çeto İsyanı: Batman/Sason civarında çıkmıştır.
• Şeyh Eşref İsyanı: Bayburt ve çevresinde çıkmıştır.
• Zile İsyanı: Tokat/Zile'de çıkmıştır.
• Delibaş Mehmet İsyanı: Konya civarında çıkmıştır.
• Postacı Nazım İsyanı: Yozgat çevresinde çıkmıştır.

İsyanlara Karşı Alınan Önlemler

• Karşı Fetva: Ankara Müftüsü Rıfat Börekçi ve 150 imam tarafından, vatan savunmasının kutsal ve helal olduğuna dair fetva yayınlanmıştır.
• Kanunlar ve Mahkemeler: Hıyanet-i Vataniye, Firariler kanunları çıkarılmış ve İstiklal Mahkemeleri kurulmuştur.
• Basın ve Haberleşme: Halkı doğru bilgilendirmek için Ankara'da yarı resmi yayın organı olan Hakimiyet-i Milliye Gazetesi çıkarılmıştır. Ayrıca Mustafa Kemal'in ricasıyla Halide Edip ve Yunus Nadi tarafından Anadolu Ajansı kurulmuştur.
• İrşat Heyetleri: Halkta milli bilinci uyandırmak için kurulmuştur.

Önemli KPSS Sırrı: İstanbul Hükümeti ise işgallere karşı direnişi kırmak için halkı teslime çağıran hain Nasihat Heyetleri'ni kurmuştur.

Bilecik Görüşmeleri (5 Aralık 1920)

• Taraf Temsilcileri: TBMM adına Mustafa Kemal Atatürk; İstanbul Hükümeti adına ise Salih Paşa ve Ahmet İzzet Paşa katılmıştır (Dönemin sadrazamı Tevfik Paşa'dır).
• Önemi: İstanbul Hükümeti, TBMM'yi ilk defa resmen ve hukuken tanımıştır. Mustafa Kemal temsilcileri trenle Ankara'ya getirerek Anadolu davasına destek verdikleri izlenimini yaratmıştır.

Önemli KPSS Sırrı: İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni resmen tanıması Amasya Görüşmeleri ile; TBMM'yi resmen tanıması ise Bilecik Görüşmeleri ile olmuştur.

---

II. Muharebeler Dönemi ve Cepheler

1. Doğu Cephesi ve Gelişmeleri

• Savaşılan Güç: Ermenistan'a karşı savaşılmıştır (Sovyet Rusya ile savaşılmamıştır).
• Komutan: 15. Kolordu Komutanı Kazım Karabekir'dir (Şark Fatihi / Yetimlerin Babası). Kazım Karabekir bölgedeki yetim Türk ve Ermeni çocuklarını himayesine alarak eğitmiştir.
• TBMM'nin İlk Askeri Zaferi: Doğu Cephesi'nde kazanılmıştır.
• Gümrü Antlaşması (2-3 Aralık 1920): TBMM'nin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır. Ermenistan, TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk devlet olmuştur. Kars, Sarıkamış, Kağızman, Oltu, Kulp ve Iğdır kurtarılmıştır.
• Batum Antlaşması: Gürcülerle imzalanmış; Ardahan, Artvin ve Batum kurtarılmıştır.
• Moskova Antlaşması (16 Mart 1921): Sovyet Rusya ile imzalanmıştır.
• TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devletidir.
• Misak-ı Milli'den ilk taviz Batum'un Gürcistan'a bırakılmasıyla bu anlaşmada verilmiştir.
• Anlaşmaya göre "birinin tanımadığı anlaşmayı diğeri de tanımayacaktır" maddesiyle Rusya Sevr'i geçersiz saymıştır.
• Çarlık Rusya ve Osmanlı arasındaki tüm eski anlaşmalar geçersiz kılınmıştır.
• Kapitülasyonların kaldırılmasını kabul eden ilk büyük devlet Sovyet Rusya olmuştur.
• TBMM adına heyette Ali Fuat Cebesoy, Yusuf Kemal Tengirşenk ve Doktor Rıza Nur yer almıştır.
• Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Sakarya Savaşı'ndan sonra Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile imzalanmış ve doğu sınırımız kesin olarak çizilmiştir.

2. Güney Cephesi ve Gelişmeleri

• Savaşılan Güç: Fransa ve Ermeni intikam alaylarına karşı savaşılmıştır.
• Özelliği: Düzenli ordu yoktur, tamamen Kuvay-i Milliye (yerel halk / milis güçler) mücadele etmiştir. Açılan ilk cephedir (yerel düzeyde).
• Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): Sakarya Savaşı'ndan sonra Fransa ile imzalanmıştır.
• Fransa, TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur.
• Güney Cephesi tamamen kapanmıştır.
• Misak-ı Milli'den ikinci taviz Hatay'ın dışarıda kalarak Fransız mandasındaki Suriye'ye özel bir yönetimle bırakılmasıyla verilmiştir.

3. Batı Cephesi ve Savaşları

• Savaşılan Güç: Yunanistan'a karşı savaşılmıştır.
• Özelliği: Gediz Taarruzu'ndaki başarısızlık sonrası Ali Fuat Cebesoy görevden alınarak Moskova elçiliğine gönderilmiş, Kuvay-i Milliye kaldırılıp düzenli ordu kurulmuştur. Batı Cephesi ikiye bölünmüştür: Kuzey komutanı İsmet İnönü, güney komutanı Refet Bele olmuştur. Aslanlar-Dumlupınar taarruz denemesinin başarısız olması üzerine cephe tekrar birleştirilerek İsmet İnönü komutasına verilmiştir.

A. I. İnönü Savaşı (6 - 10 Ocak 1921)

• Düzenli ordunun kazandığı ilk askeri zaferdir.
• Yunan ilerleyişini kolaylaştıran iç gelişme Çerkez Ethem İsyanı'dır.
• Sonuçları TALİM diye kodlanır:
• T (Teşkilat-ı Esasiye): 1921 yılı ilk anayasasının kabulüdür. Kanuni Esasi'yi tamamen kaldırmamış, iki anayasa aynı anda uygulanmıştır (çift anayasalı dönem).
• A (Afganistan Dostluk Anlaşması): TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan olmuştur.
• L (Londra Konferansı): İtilaf devletleri TBMM'yi ilk kez resmen davet etmiştir. Sevr'i hafifletip kabul ettirmek istemişlerdir. Son Sadrazam Tevfik Paşa, "Ben sözü Türk milletinin gerçek temsilcisi olan TBMM'ye bırakıyorum" diyerek planlarını bozmuştur. TBMM'yi Bekir Sami Bey temsil etmiştir (imzaladığı esir değişimi anlaşmaları eşitliğe aykırı olduğu için TBMM tarafından onaylanmamıştır).
• İ (İstiklal Marşı'nın Kabulü): Mehmet Akif Ersoy Burdur milletvekilidir. Tacettin Dergahı'nda yazmıştır. İlk basıldığı dergi Sebilürreşat, gazete Hakimiyet-i Milliye'dir. Ödülünü Darülmesai vakfına bağışlamıştır.
• M (Moskova Antlaşması): Sovyet Rusya ile dostluk anlaşmasıdır (Batum ilk tavizdir).

B. II. İnönü Savaşları

• Düzenli ordunun kazandığı ikinci zaferdir. Koçgiri İsyanı bu savaş sırasında çıkmıştır.
• Mustafa Kemal, İsmet İnönü'ye telgraf çekmiştir:

"Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz."

• Sonuçları (Çok da Fifi): Fransa Zonguldak'ı boşaltmış, İtalya Anadolu'dan çekilmeye başlamıştır. Fransa ateşkes önerisi sunmuştur.

C. Kütahya - Eskişehir Savaşları

• Düzenli ordunun aldığı tek yenilgidir.
• Ordu imha olmaktan kurtulmak için Sakarya Nehri'nin doğusuna çekilmiştir.
• Meclisin Kayseri'ye taşınması tartışılmıştır. Mustafa Kemal'e muhalefet artmış, düzenli ordudan Kuvay-i Milliye'ye dönülmesi konuşulmuştur.
• Savaşın en sıcak anında Mustafa Kemal Ankara'da Maarif Kongresi'ni (Eğitim) toplayarak cehaletle mücadeleye verdiği önemi göstermiştir.
• Savaş sonrasında Başkomutanlık Kanunu çıkarılmış, meclis tüm yetkilerini süreli olarak Mustafa Kemal'e devretmiştir. Böylece Mustafa Kemal askerlik mesleğine geri dönmüştür.
• Mustafa Kemal, başkomutan sıfatıyla yasama yetkisini kullanarak ordunun ihtiyaçlarını halktan karşılamak için Tekalif-i Milliye Emirleri'ni (7-8 Ağustos 1921) yayınlamıştır.

D. Sakarya Meydan Muharebesi (Subaylar Savaşı / Melhame-i Kübra)

• Türk ordusunun son savunma savaşıdır. Savaşın ardından savunmadan taarruz gücüne geçilmiştir.
• Mustafa Kemal'in tarihi emri:

"Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır."

• Fevzi Çakmak ve İsmet Paşa'nın teklifiyle TBMM tarafından Mustafa Kemal'e Gazilik unvanı ve Mareşallik rütbesi verilmiştir.
• Sonuçları (EKAMU): Esir Değişimi, Kars Antlaşması (doğu sınırı kesinleşti), Ankara Antlaşması (Fransa çekildi, Hatay taviz verildi), Ukrayna ile dostluk anlaşması.

E. Büyük Taarruz (Başkomutanlık Meydan Muharebesi / Rum Sındığı / Dumlupınar)

• Savaşın gecikme nedeni ordunun hazırlıklarının tam olarak tamamlanmak istenmesidir:

"Yarım hazırlıkla, yarım tedbirle yapılacak taarruz hiç taarruz etmemekten daha çok fenadır."

• Mustafa Kemal'in tarihi emri:

"Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!"

• Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak'tır. Dumlupınar'daki üstün başarısından dolayı kendisine Mareşallik rütbesi verilmiştir.

F. Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

• Kurtuluş Savaşı'nın silahlı mücadele dönemini bitiren anlaşmadır.
• TBMM'yi Batı Cephesi'ndeki başarılarından dolayı İsmet İnönü temsil etmiştir.
• Doğu Trakya, Boğazlar ve İstanbul tek bir kurşun sıkılmadan, savaş yapılmadan diplomatik yolla kurtarılmıştır.
• Antlaşma sonrası İngiltere'de Lloyd George hükümeti istifa etmiştir.

---

III. Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920)

• Hazırlanma Süreci: Taslağı İtalya'daki San Remo Konferansı'nda belirlenmiş, Fransa'nın Sevr kasabasında imzalanmıştır.
• Hukuki Durumu: Kanuni Esasi'ye göre anlaşmaların Mebusan Meclisi onayından geçmesi zorunludur. Ancak meclis kapalı olduğu için padişahın kurduğu Saltanat Şurası tarafından onaylanmıştır. Bu nedenle hukuken geçersizdir (ölü doğmuş bir antlaşmadır).

Önemli KPSS Sırrı: Sevr'in hukuken geçersiz olmasının nedeni TBMM'nin değil, Mebusan Meclisi'nin onayından geçmemiş olmasıdır.

• Topçu Feriki Rıza Paşa: Saltanat Şurası içerisinde vatanın satılmasına ortak olmayacağını belirterek anlaşmayı imzalamayan tek kişidir.
• Tevfik Paşa: Dönemin Sadrazamı (Hükümet Başkanı) Tevfik Paşa, Sevr'i imzalamayı reddederek görevinden istifa etmiştir.
• İmzalayan Heyet: Hadi Paşa, Rıza Tevfik ve Reşat Halis'tir (Hadi Rıza Reşat şeklinde kodlanır).
• İmzalatmak İçin Yapılan İşgal: Osmanlı'ya Sevr'i zorla kabul ettirmek amacıyla Yunanlılar İngiliz emriyle Milne hattını geçerek Bursa ve Uşak'ı işgal etmiştir.
• Siyah Örtü (Yas): Bursa'nın işgali ve Orhan Gazi ile Osman Gazi türbelerinin Yunan askerlerince tekmelenmesi üzerine TBMM kürsüsüne siyah örtü örtülmüş, yas ilan edilmiştir.
• Mustafa Kemal'in Yorumu:

"Sevr, Türk milleti için uğursuz bir idam kararnamesidir."

• Önemli Sınır Maddeleri:
• İzmir, çevresi ve Doğu Trakya Yunanistan'a bırakılacak (ilhak).
• Antalya, Konya, Aydın, Muğla ve 12 Ada İtalya'ya bırakılacak.
• Zonguldak, Suriye ve güney bölgeleri Fransa'ya (kömür varsa Fransız).
• Musul, Irak ve Filistin İngiltere'ye (petrol varsa İngiliz).
• Doğu Anadolu'da bağımsız Ermenistan ve Kürdistan kurulacak.
• Boğazlar uluslararası, Türk üye bulunmayan ve ayrı bütçesi olan bir komisyon tarafından yönetilecek (bağımsızlığa aykırı).
• Osmanlı ordusu 50.700 kişiyi geçmeyecek, ağır silah ve savaş gemisi bulunduramayacak (işgallere karşı direnişi kırmak amaçlanmıştır).