1. - 2. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş Dönemi

Tarih 1. - 2. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş Dönemi

I. ve II. Dünya Savaşı Sonrası Değişen Güç Dengeleri

Savaş Sonrası Yeni Dünya Düzeni

II. Dünya Savaşı sonunda Almanya, İtalya ve Japonya'nın yenilmesi, geleneksel Avrupa merkezli güç dengesini tamamen sarstı.
Savaşın ardından dünyada iki süper güç ortaya çıktı: Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği (SSCB).
ABD, güçlü ekonomisi ve askeri kapasitesiyle Batı dünyasının lideri olurken; SSCB, Kızıl Ordu'nun bulunduğu Orta ve Doğu Avrupa ülkelerinde komünist yönetimlerin kurulmasını destekledi.
Bu iki güç doğrudan bir savaşa girmeyip, destekledikleri devletler üzerinden nüfuz mücadelesine (Vekalet Savaşları) giriştiler. Bu yeni dönem "Soğuk Savaş" olarak adlandırıldı.
"Soğuk Savaş" kavramını ilk kez kullanan Amerikalı siyasetçi Bernard Baruch olmuştur.

İki Kutuplu Dünyanın İlk Gerilimleri

SSCB'nin Polonya, Macaristan, Romanya, Bulgaristan ve Doğu Almanya'da komünizmi yayması Batı'da İngiltere Başbakanı Winston Churchill tarafından "Demir Perde" olarak nitelendirildi.
> Sınav Şifresi: Demir Perde, dış dünyaya kendisini tamamen kapatan, SSCB güdümündeki uydu devletleri simgeler.
İran, Yunanistan ve Türk Boğazları çevresindeki Sovyet baskısı güvensizliği artırdı. SSCB lideri Stalin, Türkiye'den Kars, Ardahan ve Artvin'i talep ederek Boğazlar'da üs kurma baskısı yaptı.
II. Dünya Savaşı sırasında CHP içinde parti içi denetim organı olarak kurulan Müstakil Grup, bu savaş yıllarının ve sonrasının siyasi dengelerinde rol oynadı.

II. Doğu ve Batı Bloklarının Kuruluşu (1947 - 1955)

1. Batı Blokunun Teşkilatlanması

Truman Doktrini (12 Mart 1947): ABD Başkanı Harry Truman, Sovyet yayılmacılığı altındaki ülkelere siyasi, askeri ve ekonomik yardım yapacağını açıkladı. İlk uygulamada iç karışıklık yaşayan Yunanistan'a 300 milyon dolar, Sovyet tehdidi altındaki Türkiye'ye 100 milyon dolar yardım yapıldı. Bu doktrin, ABD'nin "Çevreleme Politikası"'nın resmen ilanıydı.
Marshall Planı (Haziran 1947): ABD Dışişleri Bakanı George Marshall tarafından açıklandı. Savaşta yıkılan Avrupa ekonomilerini toparlayarak komünizmin yayılmasını engellemeyi hedefledi. Türkiye dahil 16 Avrupa ülkesi yararlandı. Yardımı koordine etmek için Avrupa Ekonomik İşbirliği Örgütü (OEEC) kuruldu.
NATO (Kuzey Atlantik Paktı - 4 Nisan 1949): Batı Blokunun ortak savunma örgütüdür. En kritik maddesi olan 5. maddeye göre; üyelerden birine yapılan saldırı, tüm üyelere yapılmış sayılacaktır.
Batı Avrupa Birliği (BAB): Başta Fransa, Belçika, Hollanda ve Lüksemburg gibi devletlerin kendi aralarında kurduğu askeri birliktir, sonradan NATO'nun gölgesinde kalmıştır.

2. Doğu Blokunun Teşkilatlanması

Kominform (1947): Batı'nın hamlelerine karşı dünyadaki tüm komünist partilerin siyasi ve ideolojik eş güdümünü sağlamak için kurulmuştur.
Molotov Planı (1947): SSCB Dışişleri Bakanı Molotov tarafından Marshall Planı'na karşı Doğu Bloku ülkelerine ekonomik yardım amacıyla hazırlanmıştır.
Comecon (1949): Doğu Bloku ülkeleri arasında ekonomik iş birliği ve ortak pazar kurmak amacıyla oluşturulmuştur.
Varşova Paktı (14 Mayıs 1955): Batı Almanya'nın NATO'ya dahil edilmesi üzerine SSCB ve uydu devletleri tarafından kurulan askeri ittifaktır.

3. Avrupa Bütünleşmesi Adımları

Schuman Bildirgesi (9 Mayıs 1950): Fransız Dışişleri Bakanı Robert Schuman, Fransa ve Batı Almanya'nın kömür-çelik üretimini ortak bir denetime bağlamayı önerdi. Amaç Alsas-Loren kömür bölgesi yüzünden yeni bir savaşı imkansız kılmaktı.
Avrupa Kömür ve Çelik Topluluğu (AKÇT - 1951): Paris Antlaşması ile kuruldu.
Avrupa Ekonomik Topluluğu (AET - 1957): Roma Antlaşması ile kuruldu ve üye sayısı ile kapsamı genişletildi.
Avrupa Birliği (AB - 1992): Brüksel Antlaşması ile Avrupa Topluluğu adını alan yapı, en nihayetinde Maastricht Antlaşması ile bugünkü Avrupa Birliği ismini aldı.
> KPSS Notu: Türkiye, 1949 yılında kurulan Avrupa Konseyi'ne üyedir; ancak AKÇT, AET veya AB üyesi değildir.

III. Sosyalist Blokta Sarsıntılar ve İlk Berlin Buhranı

1. Doğu Blokundaki Çatlaklar

Yugoslavya ve Tito: Lider Josip Broz Tito'nun Moskova'dan bağımsız politikalar izlemesi ve ABD ile ticari ilişkiler kurması sebebiyle Yugoslavya, 1948 yılında Kominform'dan çıkarılan ilk ülke olmuştur.
Macaristan Olayları (1956): Imre Nagy önderliğinde SSCB hegemonyasına karşı başlatılan bağımsızlık hareketi, Budapeşte'nin Sovyet tankları tarafından işgal edilmesiyle kanlı bir şekilde bastırıldı.
Çekoslovakya ve Alexander Dubçek (1968): Dubçek önderliğinde komünizmin baskıcı yönünü yumuşatmayı hedefleyen "İnsancıl Komünizm" hareketi başladı. SSCB ve Varşova Paktı orduları başkent Prag'ı işgal ederek harekete son verdi.
> Sınav Şifresi: Alexander Dubçek ve "İnsancıl Komünizm" kavramları doğrudan Çekoslovakya ile özdeşleşmiştir.

2. Berlin Buhranı ve Berlin Duvarı (1948 - 1961)

II. Dünya Savaşı sonrasında Almanya ve Berlin dört işgal bölgesine ayrıldı. Batılıların kendi bölgelerini birleştirmesi üzerine SSCB, Batı Berlin'e giden tüm yolları kapattı (Berlin Ablukası).
Batılı müttefikler, abluka altındaki halkı beslemek için "Berlin Hava Köprüsü"'nü kurarak şehre uçaklarla tonlarca gıda ve yakıt taşıdı.
Abluka kaldırılsa da Almanya ikiye bölündü: Batıda Federal Almanya Cumhuriyeti (ABD güdümlü), doğuda ise Demokratik Almanya Cumhuriyeti (SSCB güdümlü) kuruldu.
Doğu Almanya'dan batıya kaçışları önlemek amacıyla 1961 yılında "Utanç Duvarı" olarak da bilinen Berlin Duvarı inşa edildi.

IV. Orta Doğu'da Rekabet ve İsrail Sorunu

1. İsrail Devleti'nin Kuruluşu

Siyonizm'in kurucusu Theodor Herzl, Osmanlı borçlarının silinmesi karşılığında Filistin'i istemiş ancak II. Abdülhamit bunu kesin bir dille reddetmiştir.
Balfour Deklarasyonu (1917): İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour'un girişimiyle Filistin'e Yahudi göçü resmen desteklendi ve bölgeye yoğun göçler başladı.
II. Dünya Savaşı'ndan sonra İngiltere Filistin mandasından çekildi. Birleşmiş Milletler (BM), azınlık ve çoğunluk planlarını sunduysa da kabul görmedi.
14 Mayıs 1948 tarihinde İsrail Devleti resmen ilan edildi. ABD bu devleti hemen tanıyan ilk ülke oldu.
Elnakba (Felaket Günü): Filistinliler, İsrail'in kurulduğu ve yüz binlerce insanın sürgün edildiği bu günü "büyük felaket" anlamına gelen Elnakba olarak adlandırırlar.
Tanıma Kronolojisi: İsrail'i tanıyan ilk ülke ABD, ilk Arap ülkesi Mısır (1978 Camp David), halkının çoğunluğu Müslüman olan ilk ülke ise Türkiye olmuştur.

2. Arap - İsrail Savaşları ve Süveyş Krizi

1948 - 1949 Savaşı: İsrail kurulur kurulmaz Mısır, Ürdün, Suriye, Lübnan ve Irak saldırdı. ABD, SSCB ve İngiltere'nin askeri desteğini arkasına alan İsrail savaşı kazandı. Büyük bir Filistin mülteci sorunu doğdu.
1956 Süveyş Krizi (Mısır - İsrail Savaşı): Panarabizm akımının öncüsü Mısır Cumhurbaşkanı Cemal Abdülnasır, Süveyş Kanalı'nı millileştirdiğini açıkladı. Kanal hisseleri elinden giden İngiltere ve Fransa, İsrail'i kışkırtarak Mısır'a saldırttı. ABD ve SSCB'nin müdahalesiyle müttefik kuvvetler geri çekilmek zorunda kaldı.
Eisenhower Doktrini (1957): Süveyş Krizi sonrasında Orta Doğu'daki İngiliz-Fransız boşluğunu doldurmak ve bölgenin SSCB kontrolüne girmesini önlemek amacıyla ABD Başkanı Eisenhower tarafından ilan edildi. Orta Doğu ülkelerine askeri ve ekonomik yardım sağlandı; Türkiye de bu yardımlardan yararlandı.

V. Kore Savaşı (1950 - 1953) ve Türkiye'nin NATO'ya Girişi

1. Kore Savaşı'nın Çıkışı

II. Dünya Savaşı'ndan sonra Kore, 38. paralel sınır kabul edilerek kuzey (SSCB destekli) ve güney (ABD destekli) olarak ikiye bölündü.
25 Haziran 1950'de Kuzey Kore'nin güneye saldırmasıyla savaş başladı. BM Güvenlik Konseyi saldırıyı kınadı ve üye ülkeleri Güney Kore'ye askeri yardıma çağırdı.

2. Türk Askerinin Kore'deki Mücadelesi

Türkiye Cumhuriyeti, askeri yalnızlıktan kurtulmak ve NATO'ya kabul edilmek amacıyla BM çatısı altında Kore'ye asker gönderme kararı aldı. Bu, Türk ordusunun sınırları dışında katıldığı ilk savaş olmuştur.
Tuğgeneral Tahsin Yazıcı komutasındaki Türk Tugayı (Şimal Yıldızları), özellikle Kunuri Muharebeleri'nde Amerikan birliklerini Çin çemberinden kurtararak destansı bir başarı elde etti.
Savaşta 741 şehit ve 2147 gazi verildi. Kore'deki Türk askerleri için "Kutup Yıldızı" gazetesi çıkarılmıştır.
Savaş, 1953 yılında imzalanan Panmunjom Ateşkes Anlaşması ile sona erdi.

3. Türkiye'nin NATO Üyeliği (18 Şubat 1952)

Kore Savaşı'nda Türk askerinin gösterdiği üstün başarı, Türkiye'nin NATO'ya kabulünü doğrudan kolaylaştırdı.
Türkiye ve Yunanistan, 18 Şubat 1952 tarihinde aynı anda NATO'ya kabul edildi.
NATO Üsleri ve Yatırımları: NATO kapsamında Türkiye'de Adana İncirlik, İzmir, Çiğli, Trabzon, Diyarbakır ve Samsun'da askeri üsler kuruldu. ABD bu yardımları, SSCB'yi kuşatmayı hedefleyen "Çevreleme Politikası" doğrultusunda yaptı.

VI. Demokrat Parti Dönemi (1950 - 1960)

1. Kuruluş ve İktidara Geliş

CHP içindeki muhalefet hareketi, Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu tartışmaları sırasında Celâl Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü ve Refik Koraltan'ın sunduğu Dörtlü Takrir'in reddedilmesiyle netleşti.
Bu dört isim (Şifre: CAFER - Celâl Bayar, Adnan Menderes, Fuat Köprülü, Refik Koraltan) 7 Ocak 1946'da Demokrat Parti (DP)'yi kurdu.
Beyaz Devrim (14 Mayıs 1950): Gizli oy, açık sayım ve yargı denetimi (YSK güvencesiyle) altında yapılan 1950 seçimlerini DP tek başına ezici bir çoğunlukla kazandı. 27 yıllık CHP iktidarının son bulduğu bu kansız iktidar değişimi Türk demokrasi tarihine "Beyaz Devrim" olarak geçti.
Celâl Bayar Cumhurbaşkanı, Adnan Menderes ise Başbakan oldu. Refik Koraltan ise Meclis Başkanlığı görevine getirildi.

2. DP Dönemi Temel İcraatları

Ezan yeniden aslına (Arapça) çevrildi.
Atatürk'ün naaşı Etnoğrafya Müzesi'nden tamamlanan Anıtkabir'e nakledildi (1953). Atatürk'ü Koruma Kanunu çıkarıldı.
Halkevleri ve Köy Enstitüleri kapatıldı.
Ekonomide devletçilikten vazgeçilerek liberal ekonomi benimsendi. Yabancı Sermayeyi Teşvik Kanunu ve Petrol Kanunu çıkarıldı.
Marshall yardımlarıyla tarımda makineleşme hızlandı, traktör sayısı patlama yaptı. Karayolu yatırımlarına büyük ağırlık verildi.
Köyden kente göç hızlandı; çarpık kentleşme ve altyapı sorunları ilk kez bu dönemde görünür oldu.
Kurulan Üniversiteler: Karadeniz Teknik (KATÜ), Ege, Orta Doğu Teknik (ODTÜ) ve Atatürk Üniversiteleri bu dönemde kuruldu.
Gümüş Motor Projesi: Necmettin Erbakan önderliğinde Türkiye'nin ilk yerli motor fabrikası kuruldu (sonradan Pancar Motor'a dönüştü).
Devrim Otomobili: Cumhurbaşkanı Cemal Gürsel'in talimatıyla Eskişehir'de üretilen ilk yerli otomobildir. Tören sırasında benzin konulması unutulduğu için stop edince proje rafa kaldırıldı.
> Tarihî Söz: Cemal Gürsel'in "Batı kafasıyla otomobil yaptınız ama doğu kafasıyla benzin koymayı unuttunuz" sözü hafızalara kazındı.

3. Siyasi Kriz ve 27 Mayıs 1960 Askerî Müdahalesi

1950'lerin sonuna doğru ekonomik sıkıntılar, dış borçlar ve siyasi kutuplaşma arttı. Muhalefeti ve basını denetlemek için kurulan Tahkikat Komisyonu büyük tepki çekti.
27 Mayıs 1960 tarihinde TSK bünyesindeki bir grup subay yönetime el koyarak Milli Birlik Komitesi'ni kurdu.
Cumhurbaşkanı Celâl Bayar ve Başbakan Adnan Menderes dahil tüm DP'liler Yassıada'da yargılandı.
Yargılamalar sonucunda Başbakan Adnan Menderes, Dışişleri Bakanı Fatin Rüştü Zorlu ve Maliye Bakanı Hasan Polatkan İmralı Adası'nda idam edildiler. Celâl Bayar ise yaş haddinden dolayı idam cezasından kurtuldu.
> KPSS Bilgisi: Yassıada'nın adı günümüzde Demokrasi ve Özgürlükler Adası olarak değiştirilmiştir.

VII. Asya ve Afrika'da Bağımsızlık Hareketleri

1. Hindistan ve Pakistan'ın Kuruluşu

Mahatma Gandhi ve Pasif Direniş: Hindistan'da İngiliz sömürgeciliğine karşı silahsız ve barışçıl sivil itaatsizlik eylemleri başlattı. İngilizlerin tuz tekeline karşı gerçekleştirdiği ünlü "Tuz Yürüyüşü" direnişin simgesi oldu.
Muhammed Ali Cinnah: Hindistan sınırları içindeki Müslümanların haklarını savunarak Müslüman Birliği Kongresi'ni topladı ve ayrı bir devlet kurulmasını savundu.
1947 yılında iki devlet bağımsız oldu: Hindular için Hindistan, Müslümanlar için Pakistan kuruldu.
Keşmir Sorunu: Çoğunluğu Müslüman olan ancak idaresi bir Hindu Mihrace'de (vali) bulunan Keşmir bölgesinin Hindistan'a bağlanmak istenmesiyle başlayan krizdir. Günümüzde de çözülemeyen bu sorun için 1966'da Taşkent Deklarasyonu yayınlanmışsa da sınır çatışmaları durmamıştır.
Bangladeş'in Kurulması (1971): Doğu Pakistan, yaşadığı ekonomik ve siyasi sorunlar sonucunda ana gövdeden koparak Bangladeş adıyla bağımsızlığını ilan etti.

2. Cezayir'in Bağımsızlık Savaşı ve Cemile Buhayra

Cezayir, 1830'da Osmanlı'nın elinden çıkıp Fransa tarafından işgal edilen ilk Kuzey Afrika toprağıydı.
Setif Katliamı (1945): II. Dünya Savaşı sonrasında bağımsızlık talebiyle gösteri yapan 40.000'den fazla silahsız Cezayirli, Fransız ordusu tarafından katledildi.
Cemile Buhayra (Cezayirli Cemile): Cezayir Ulusal Kurtuluş Cephesi (FLN)'ne katılarak bağımsızlık savaşının kadın sembolü haline geldi. Fransızlarca tutuklanıp idama mahkum edildi ancak uluslararası kamuoyu baskısıyla kurtuldu.
Cezayir, 1962 yılında imzalanan Evian Antlaşması ile bağımsızlığına kavuştu.

3. Nelson Mandela ve Madiba Lakabı

Güney Afrika Cumhuriyeti'nde azınlık beyazların uyguladığı ırkçı apartheid rejimine karşı siyahilerin eşitlik mücadelesini yürüttü.
Ömrünün 27 yılını hapiste geçiren Mandela, ülkenin ilk siyahi cumhurbaşkanı oldu. Halkı tarafından "Madiba" lakabıyla anılır.

VIII. Yumuşama Dönemi (Detente) ve Krizleri

1. Yumuşama Dönemi'nin Doğuşu

Nükleer silahların ulaştığı karşılıklı imha dehşeti (Dehşet Dengesi), liderleri uzlaşmaya zorladı.
Yumuşama dönemi, ABD Başkanı John Kennedy ile SSCB lideri Nikita Kruçev'in 1961'deki tarihi Viyana görüşmeleriyle başladı.
Ping-Pong Diplomasisi: Çin'in ABD masa tenisi takımını davet etmesiyle başlayan yakınlaşmadır. ABD-Çin ilişkilerinin normalleşmesini sağlamıştır.
SALT I (1969) ve SALT II (1979): Stratejik silahları sınırlandırma antlaşmalarıdır. SALT I onaylanıp yürürlüğe girmiş; ancak SALT II, SSCB'nin 1979'da Afganistan'ı işgal etmesi üzerine ABD Senatosu tarafından onaylanmamıştır.
Helsinki Nihai Senedi (1975): Doğu ve Batı bloklarından 35 ülkenin katılımıyla sınırların dokunulmazlığı, insan hakları ve barışçıl çözüm ilkeleri kabul edildi.

2. Dönemin Önemli Çatışma ve Krizleri

U2 Casus Uçak Krizi (1960): ABD'ye ait casus uçağının Sovyet hava sahasında düşürülmesiyle tırmanan krizdir.
Domuzlar Körfezi Çıkarması (1961): ABD'nin, Küba'daki Fidel Castro rejimini devirmek amacıyla düzenlediği başarısız askeri çıkarma girişimidir.
Küba Füze Krizi (Ekim Füzeleri - 1962): SSCB'nin Küba'ya nükleer füzeler yerleştirmesi üzerine dünya nükleer savaşın eşiğine geldi. Kriz, SSCB'nin füzeleri sökmesi, ABD'nin ise Türkiye'deki Jüpiter füzelerini sökmesi karşılığında çözüldü.
Vietnam Savaşı (1965 - 1973): ABD, güneydeki komünist yayılmayı önlemek için asker gönderdi ancak bataklığa saplandı. Ağır kayıplar üzerine Nixon Doktrini'ni yayınlayarak yalnızlık politikasına döndü ve bölgeden çekildi.
> Tarihî Duruş: Ağır sıklet boks şampiyonu Muhammed Ali, "Vietnamlılar bana hiçbir kötülük yapmadı, neden savaşayım?" diyerek askere gitmeyi reddetmiş ve unvanları elinden alınmıştır.

IX. Orta Doğu Gelişmeleri, Petrol Krizi ve Camp David

1. Arap - İsrail Savaşları'nın Devamı

1967 Altı Gün Savaşı: İsrail; Mısır, Suriye ve Ürdün'ü 6 günde yenerek sınırlarını 4 katına çıkardı. Suriye'den Golan Tepeleri'ni, Mısır'dan Sina Yarımadası'nı, Filistin'den ise Gazze ve Doğu Kudüs'ü ele geçirdi.
1973 Yom Kipur Savaşı: Mısır ve Suriye, kaybettikleri toprakları almak için Yahudilerin kutsal günü olan Yom Kipur'da İsrail'e saldırdı. İsrail batının desteğiyle yine üstünlük kurdu.

2. 1973 Petrol Krizi ve OPEC/OAPEC

Yom Kipur Savaşı'nda batılı devletlerin İsrail'e destek vermesine tepki gösteren Arap ülkeleri petrol üretimini kıstı ve ambargo uyguladı.
Petrol fiyatları dünyada fahiş şekilde arttı, küresel bir ekonomik kriz doğdu. Türkiye'de de bu dönemde akaryakıt ve tüp kuyrukları oluştu.
> KPSS Ayrımı: OPEC petrol ihraç eden dünya ülkeleridir (Venezuela dahil), OAPEC ise sadece petrol ihraç eden Arap ülkeleridir (Venezuela yoktur).

3. Mekik Diplomasisi ve Camp David Antlaşması (1978)

ABD Dışişleri Bakanı Henry Kissinger, Arap-İsrail barışını sağlamak için Kahire ile Tel Aviv arasında sürekli uçarak "Mekik Diplomasisi"'ni yürüttü.
Camp David Antlaşması (1978): Mısır Devlet Başkanı Enver Sedat ile İsrail Başbakanı Menahim Begin arasında imzalandı.
Mısır, İsrail'i resmen tanıyan ilk Arap ülkesi oldu. İsrail ise Sina Yarımadası'nı Mısır'a geri verdi. Enver Sedat bu antlaşmadan ötürü İslam dünyasında tepki çekti ve suikastla öldürüldü.

4. İran - Irak Savaşı (1980 - 1988)

İran İslam Devrimi (1979): Şah Pehlevi rejimi devrilerek Ayetullah Humeyni önderliğinde İran İslam Cumhuriyeti kuruldu.
Savaşın Çıkışı: Sınır anlaşmazlıkları (Şattülarap su yolu) ve Saddam Hüseyin'in İran'daki Şii devriminin Irak'a sıçramasından korkması üzerine Irak, İran'a saldırdı. Savaş 8 yıl sürdü ve iki taraftan 1,5 milyondan fazla insan öldü.
Halepçe Katliamı (1988): Saddam Hüseyin liderliğindeki Irak ordusu, Kuzey Irak'taki Kürt nüfusa karşı kimyasal silah kullanarak 5.000'den fazla insanı katletti.
Irangate Skandalı: ABD'nin savaşta resmi olarak Irak'ı desteklerken, el altından gizlice İran'a da silah sattığının ortaya çıkmasıyla yaşanan uluslararası skandaldır.

X. Kıbrıs Sorunu ve Türk - Yunan İlişkileri

1. Kıbrıs Meselesi ve Çatışmalar

Rumlar, adayı Yunanistan'a bağlamak amacıyla terör örgütü EOKA'yı kurdu (Enosis hedefi doğrultusunda).
Türk halkı kendisini korumak için Dr. Fazıl Küçük ve Rauf Denktaş önderliğinde Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT)'nı kurdu.
1959 Zürih ve Londra anlaşmalarıyla bağımsız Kıbrıs Cumhuriyeti kuruldu. Cumhurbaşkanı Rum lider Makarios, yardımcısı ise Türk lider Dr. Fazıl Küçük oldu.
Kanlı Noel (1963): Rumların Türk köylerine düzenlediği ani ve vahşi baskınlardır. Olayların ardından Lefkoşa, İngiliz generalin yeşil kalemle çizdiği "Yeşil Hat" ile ikiye bölündü.
Cengiz Topel: Kıbrıs semalarında uyarı uçuşu yaparken uçağı düşürülen ve esir alınarak Rumlarca şehit edilen Cumhuriyet tarihinin ilk hava harp şehididir.
Akritas Planı: Rumların adadaki Türkleri tamamen yok etmek amacıyla hazırladığı gizli etnik temizlik planıdır.

2. Kıbrıs Barış Harekâtı (20 Temmuz 1974)

Rum milliyetçisi Nikos Sampson'un adada darbe yapıp enosisi ilan etmesi üzerine Türkiye, garantörlük hakkını kullanarak harekât başlattı.
> Sınav Şifresi: Harekâtın başlama parolası "Ayşe Tatile Çıksın"'dır (Ayşe, dönemin Dışişleri Bakanı Turan Güneş'in kızıdır).
Harekât sırasında Cumhurbaşkanı Fahri Korutürk, Başbakan Bülent Ecevit, Başbakan Yardımcısı ise Necmettin Erbakan'dır.
Harekât sonrasında ABD Türkiye'ye ağır bir askeri ambargo uygulamıştır.
Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti (KKTC): 15 Kasım 1983'te kuruldu. Kurucu cumhurbaşkanı Rauf Denktaş'tır.
Annan Planı (2004): BM Genel Sekreteri Kofi Annan'ın adayı birleştirmek amacıyla hazırladığı ancak Rum tarafının reddetmesiyle uygulanamayan plandır.

3. Diğer Türk - Yunan Sorunları

Ege Adalarının Silahlandırılması: Lozan'a aykırı olarak Yunanistan'ın sınırımıza yakın adaları silahlandırması sorunudur.
Kıta Sahanlığı Sorunu: Ege Denizi'nde petrol arama gerilimiyle tırmanan kriz, 1976'da imzalanan Bern Deklarasyonu ile geçici olarak dondurulmuştur.
FIR Hattı (Hava Sahası) Sorunu: Uçuş bildirim sınırları üzerindeki anlaşmazlıktır.
Batı Trakya Türkleri Sorunu: Yunanistan'ın oradaki Türk azınlığın dini haklarını kısıtlaması, mal edinmelerini engellemesi ve "Türk" kimliğini yasaklaması sorunudur.
Kardak Kayalıkları Krizi (1996): Ege'deki sahipsiz kayalıklara Yunan bayrağı dikilmesi üzerine iki ülkeyi savaşın eşiğine getiren, Türk SAT komandolarının kayalıklara sızarak Türk bayrağı dikmesiyle çözülen krizdir.

4. Ermeni Terörü ve ASALA

Türk diplomatlarına suikast düzenlemek amacıyla kurulan Ermeni terör örgütüdür. 4T Planı (Tanıtım, Tanınma, Tazminat, Toprak) doğrultusunda sözde soykırımı dünyaya kabul ettirmeyi hedeflemişlerdir. Devlet görevlisi Abdullah Çatlı'nın da dahil olduğu operasyonlarla örgüt tasfiye edilmiştir.

XI. Küreselleşen Dünya ve SSCB'nin Dağılması (1990 - Sonrası)

1. SSCB'nin Dağılış Süreci

SSCB lideri Mihail Gorbaçov, ülkeyi kurtarmak için iki büyük reform hareketi başlattı:
Glasnost (Açıklık): Siyasi şeffaflık, ifade özgürlüğü ve demokratikleşme adımlarıdır.
Perestroyka (Yeniden Yapılandırma): Ekonomik yapının serbest piyasaya göre yeniden düzenlenmesidir.
Bu reformlar birliği kurtaramadı, 1991 yılında SSCB resmen dağıldı ve yerini Rusya Federasyonu'na bıraktı. Gorbaçov'un yerine Rusya'nın başına Boris Yeltsin geçti.
Stanislav Petrov: 1983'te Sovyet erken uyarı sisteminin verdiği "ABD füze fırlattı" uyarısının güneş ışınlarından kaynaklanan bir hata olduğunu fark ederek nükleer misillemeyi durduran ve dünyayı faciadan kurtaran "Dünya Vatandaşı" ödüllü Sovyet yarbayıdır.

2. Bağımsızlığına Kavuşan Türk Cumhuriyetleri

Azerbaycan: 1991'de Ebulfez Elçibey önderliğindeki Halk Cephesi mücadelesiyle bağımsız oldu. Türkiye bağımsızlığı tanıyan ilk ülke oldu. Cumhurbaşkanı Haydar Aliyev'in "Biz bir millet, iki devletiz" sözü ilişkilerin parolasını oluşturur. Günümüzde devlet başkanı İlham Aliyev'dir.
Dağlık Karabağ Sorunu: Ermenistan'ın Azerbaycan toprağı olan Karabağ'ı işgal etmesiyle başladı. Ermenilerin sivil Azerileri katlettiği olay tarihe Hocalı Katliamı olarak geçti. 2020 yılında Türkiye destekli (İHA-SİHA teknolojisiyle) kazanılan 2. Karabağ Savaşı ile işgal büyük ölçüde son bulmuştur.
Kazakistan: Bağımsızlık lideri Nursultan Nazarbayev'dir. Güncel başkanı Kasım Cömert Tokayev'dir.
Kırgızistan: Bağımsızlık lideri Askar Akayev'dir. Dünyaca ünlü romancı Cengiz Aytmatov Kırgız kültürünün en önemli temsilcisidir.
Özbekistan: Bağımsızlık lideri İslam Kerimov'dur. Güncel başkanı Şevket Mirziyoyev'dir.
Türkmenistan: Bağımsızlık lideri Saparmurat Niyazov (Türkmenbaşı)'dur. Güncel başkanı Serdar Berdimuhammedov'dur.
TİKA (Türk İşbirliği ve Koordinasyon Ajansı Başkanlığı): Türk cumhuriyetleri ve akraba topluluklarla kültürel, sosyal ve ekonomik iş birliğini geliştirmek amacıyla kurulan resmi kuruluşumuzdur.

3. Balkanlardaki Dehşet ve Bosna Savaşı

Lider Tito'nun ölümünden sonra çok uluslu Yugoslavya dağılma sürecine girdi. Slovenya'nın ayrılması parçalanmayı başlattı.
Srebrenitsa Katliamı (1995): Sırp kasabı Miloşeviç komutasındaki Sırp güçlerinin, BM korumasındaki güvenli bölgede 8.000'den fazla Boşnak Müslüman erkeği katlettiği soykırımdır.
Alia İzzetbegoviç: Bosna'nın bağımsızlık mücadelesini yürüten, felsefi derinliğiyle bilinen "Bilge Lider"'dir.
Dayton Antlaşması (1995): Bosna Savaşı'nı resmen sona erdiren ve Bosna-Hersek devletini kuran antlaşmadır.
Arnavutluk ve Enver Hoca: Enver Hoca liderliğindeki Arnavutluk'ta tüm cami ve kiliseler kapatılarak dünya tarihinin ilk resmi ateist devleti kurulmuştur.

XII. Bilimsel, Teknolojik ve Sosyal Gelişmeler

1. Dünyadaki Bilimsel ve Küresel Gelişmeler

Klonlama: Dünyada klonlanan ilk memeli hayvan Dolly (koyun) olmuştur. Türkiye'de ise ilk klon koyun Oyalı adıyla üretilmiştir.
Uzay Yarışı: SSCB ilk yapay uydu Sputnik-1'i uzaya fırlattı. Rus kozmonot Yuri Gagarin, Bostok-1 aracıyla uzaya giden ilk insan oldu. ABD ise Neil Armstrong'u Ay'a göndererek liderliği aldı. Aleksey Leonov ilk uzay yürüyüşünü gerçekleştiren insandır.
Çernobil Faciası (1986): Ukrayna'daki nükleer santral patlamasıdır. Karadeniz başta olmak üzere Türkiye'yi de derinden etkilemiştir.
Arap Baharı (2010): Tunus'ta Muhammed Buazizi adındaki gencin kendisini yakmasıyla başlayan, Mısır (Hüsnü Mübarek'in devrilmesi), Libya (Kaddafi'nin öldürülmesi) ve Suriye'ye yayılan halk ayaklanmalarıdır. Suriye'deki iç savaş büyük bir mülteci krizine yol açmıştır.
Kyoto Protokolü: Küresel ısınma ve sera gazı salınımını azaltmak amacıyla imzalanan uluslararası çevre çevre anlaşmasıdır. Türkiye de taraftır.

2. Gurur Kaynağımız Türk Bilim İnsanları

Oktay Sinanoğlu: 26 yaşında Yale Üniversitesi'nde profesör olarak "Dünyanın en genç profesörü" unvanını alan, Türkçe sevdasıyla bilinen ünlü kuantum kimyacımızdır.
Aziz Sancar: Hücrelerin hasarlı DNA'yı nasıl onardığını haritalandırarak 2015 Nobel Kimya Ödülü'nü kazanan ilk Türk bilim insanımızdır.
Fuat Sezgin: İslam bilim tarihi alanında yazdığı devasa eserlerle tanınan, dünyaca ünlü akademisyenimizdir. 2019 yılı Türkiye'de Fuat Sezgin Yılı ilan edilmiştir.
Gazi Yaşargil: Dünya tıp tarihine geçen, "Yüzyılın Beyin Cerrahı" unvanına sahip, mikro-beyin cerrahisinin kurucusu hocaların hocasıdır.

3. Savunma Sanayiindeki Yerli ve Milli Atılımlarımız

Altay: Türkiye'nin yeni nesil milli ana muharebe tankı.
Hürkuş: Yerli eğitim ve yakın hava destek uçağımız.
Anka: TUSAŞ tarafından üretilen insansız hava aracı (İHA).
Göktürk: Türkiye'nin ilk yüksek çözünürlüklü milli askeri istihbarat uydusu.
Kaan: Geliştirme çalışmaları devam eden 5. nesil milli muharip savaş uçağımız.
TANAP (Trans Anadolu Doğalgaz Boru Hattı): Azerbaycan gazını Türkiye üzerinden Avrupa'ya taşıyan dev enerji projesi.

4. Kültürel ve Sportif Başarılar

Metin Erksan - Susuz Yaz (1963): Berlin Film Festivali'nde en prestijli ödül olan Altın Ayı'yı kazanan ilk Türk filmidir.
Naim Süleymanoğlu (Cep Herkülü): Seul 1988 Olimpiyatları'nda kendi ağırlığının 3 katından fazlasını kaldırarak dünya rekorları kıran efsanevi haltercimizdir.
Sertab Erener (2003): "Everyway That I Can" şarkısıyla Eurovision Şarkı Yarışması'nda Türkiye'ye ilk ve tek birinciliğini kazandırmıştır.
Mete Gazoz: Okçuluk dalında olimpiyat şampiyonu olan genç gururumuz.
Orhan Pamuk (2006): Nobel Edebiyat Ödülü'nü kazanan ilk Türk yazardır.

Üye olursan okuduğun notlar işaretlenir, kaldığın yeri kaybetmezsin.