Atatürk İlke ve İnkılapları

ATATÜRK İLKELERİ VE İNKILAPLARI (CUMHURİYET DÖNEMİ KÜLTÜR VE MEDENİYETİ)

KPSS Önemli Notu: Atatürk'ün 6 temel ilkesinin tamamı 1924 Anayasası'na 1937 yılında yapılan değişiklik ile eklenmiştir. Bu tarihten itibaren anayasa bütünüyle ilkeleri koruma altına almıştır.

Atatürk İlkelerini Hatırlama Şifresi: "CAHİLDİM"

• Cumhuriyetçilik
• Halkçılık
• İnkılapçılık
• Laiklik
• Devletçilik
• Milliyetçilik

---

BÖLÜM 1: ATATÜRK İLKELERİ VE ANAHTAR KAVRAMLARI

1. CUMHURİYETÇİLİK

Halkın kendi kendini yönetmesine, yani yönetme hakkının ve egemenliğin doğrudan halka verilmesine dayanır.

• Anahtar Kelimeler: Seçme ve seçilme hakkı, rejim (yönetim biçimi), oy, meclis, sandık, milli irade, ulusal egemenlik, siyasi partiler, çok partili hayat, parlamento.
• Atatürk'ün Önemli Sözü:

"Egemenlik kayıtsız şartsız milletindir."

"Benim en büyük eserim Cumhuriyettir."

• Yapılan İnkılaplar:
• TBMM'nin açılması (23 Nisan 1920) (Halk iradesinin ilk somut tecellisidir)
• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) (Tek kişinin egemenliğinden halkın egemenliğine geçişin en büyük adımıdır)
• Cumhuriyetin ilanı (29 Ekim 1923) (Rejim ve devlet başkanlığı sorunu çözülmüş, kabine sistemine geçilmiştir)
• Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) (Ulusal egemenliğin önündeki çift başlılığı gidermiştir)
• Seçmen olmak için aranan vergi verme şartının kaldırılması (Sınıfsal farkı kaldırarak milli iradeyi genişletmiştir)
• Ordu ile siyasetin birbirinden ayrılması: Erkan-ı Harbiye Vekaleti'nin kapatılması ve Subay-Mebus uygulamasına son verilmesi (Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy gibi komutanlar meclis ile ordu arasında seçim yapmaya zorlanmış, ordu siyaset dışı bırakılmıştır)
• Seçmen yaşının düşürülmesi (Katılımı artırarak demokratik meşruiyeti pekiştirmiştir)
• Çok partili hayata geçiş denemeleri (Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ve Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın kurulması)
• Kadınlara siyasi hakların verilmesi (1930, 1933, 1934)
• 1921 ve 1924 anayasalarının kabul edilmesi

2. MİLLİYETÇİLİK (ULUSÇULUK)

Din, dil, ırk ayrımı gözetmeksizin kendisini Türk hisseden herkesi Türk vatandaşı kabul eden, bağımsızlık ve milli birlik anlayışını savunan ilkedir. Irkçılığa tamamen karşıdır.

• Anahtar Kelimeler: Bağımsızlık, milli benlik, ortak dil, tarih bilinci, milli kültür, birlik ve beraberlik, ortak vatan, ulusal çıkarlar, "Türk" kelimesinin geçmesi.
• KPSS Pratik Şifresi: Bir inkılapta Türkler ile yabancılar kıyaslanıyor ve kapitülasyon gibi imtiyazlar kaldırılıp yerlileşme sağlanıyorsa bu milliyetçiliktir.
• Atatürk'ün Önemli Sözü:

"Vatanını en çok seven, görevini en iyi yapandır."

"Ne mutlu Türk'üm diyene!"

• Yapılan İnkılaplar:
• Kurtuluş Savaşı'nın yapılması ve kazanılması (Ulusal bağımsızlık mücadelesidir)
• TBMM'nin açılması (Meclis içinde azınlık milletvekillerine yer verilmemiş, tamamen milli bir meclis kurulmuştur)
• İzmir İktisat Kongresi ve Misak-ı İktisadi Kararları (Ekonomik bağımsızlığı hedeflemiştir)
• Kapitülasyonların kaldırılması (Yabancıların Türk esnafı üzerindeki ekonomik imtiyazlarına son verilmiştir)
• Halifeliğin kaldırılması (Ümmetçi devlet yapısından ulus devlet yapısına geçişi hızlandırmış, Türkçülük fikir akımını güçlendirmiştir)
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Milli eğitim sistemini kurmuş; yabancı okullardaki Türkçe, Tarih ve Coğrafya derslerinin Türk öğretmenler tarafından Türkçe okutulmasını zorunlu kılmıştır)
• Kabotaj Kanunu'nun kabul edilmesi (1926) (Türk karasularında yük ve yolcu taşıma hakkı sadece Türk gemilerine verilmiştir. Sadece milliyetçilikle ilgilidir, tektir)
• Türk Parasını Koruma Kanunu'nun çıkarılması
• Türk Tarih Kurumu'nun (1931) ve Türk Dil Kurumu'nun (1932) kurulması
• Koruyucu Gümrük Yasası'nın kabulü (Yerli üreticiyi korumuştur)
• Reji İdaresi, yabancı demiryolları ve şirketlerin millileştirilmesi (Adana-Mersin Demiryolu vb.)
• Yeni Türk Harflerinin kabul edilmesi (Alfabenin Türk dil yapısına uyarlanması)
• Merkez Bankası'nun kurulması (Milli para politikasını belirlemek için)

3. HALKÇILIK

İnsanlar arasında hiçbir sınıf, mezhep, aile veya zümre ayrımı yapılmaması, herkesin kanun önünde eşit görülmesi ve devletin halkın yararına (sosyal devlet) çalışmasıdır.

• Anahtar Kelimeler: Eşitlik, kanun önünde eşitlik, ayrıcalıkların reddi, sosyal devlet anlayışı, sınıf ayrımının reddi, toplumsal dayanışma, halkın refahı, ücretsiz hizmet.
• Yapılan İnkılaplar:
• TBMM'nin açılması ve Cumhuriyetin ilanı (Tüm halka yönetimde temsil hakkı vermiştir)
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (Kız-erkek ayrımı yapmadan eğitimde fırsat eşitliği sağlamış, ilköğretimi parasız ve zorunlu kılmıştır)
• Halk sağlığını korumaya yönelik çalışmalar: Kızılay (Hilal-i Ahmer), Verem Savaş Dispanserleri, Numune Hastanelerinin açılması ve ücretsiz aşı zorunluluğu
• Türk Medeni Kanunu'nun kabulü (1926) (Kadın ve erkek sosyal, hukuki ve ekonomik alanlarda tamamen eşitlenmiştir)
• Aşar Vergisinin kaldırılması (1925) (Köylünün üzerindeki en ağır vergi yükü kaldırılarak halkın refahı artırılmıştır. En çok sorulan halkçılık inkılabıdır)
• Millet Mektepleri ve Halk Evlerinin açılması (Okuma-yazma seferberliği ile eğitim halkın her kesimine ücretsiz ulaştırılmıştır)
• Kılık Kıyafet Düzenlemesi ve Şapka Kanunu (Dini kıyafetlerle sokaklarda dolaşılarak halk üzerinde dini bir imtiyaz ve üstünlük kurulması engellenmiştir)
• Kadınlara seçme ve seçilme hakkının verilmesi (Siyasi alanda kadın-erkek eşitliği sağlanmıştır)
• Soyadı Kanunu'nun kabul edilmesi (1934) (Lakap ve unvanların yarattığı sınıfsal ayrımlar ve askeri, vergi, mülkiyet işlerindeki kargaşalar son bulmuştur)
• Ayrıcalık bildiren unvan ve lakapların yasaklanması (Ağa, Paşa, Bey, Efendi, Hacı, Hoca, Molla, Şeyh vb. sıfatların kullanımı yasaklanmıştır)
• Patrikhane ve konsoloslukların mahkeme kurma yetkilerinin elinden alınması (Gayrimüslimlerin hukuki imtiyazlarına son verilerek herkes eşit Türk vatandaşı sayılmıştır)
• Osmanlı'dan kalan nişan, rütbe ve madalyaların kullanımının yasaklanması

4. DEVLETÇİLİK

Özel sektörün elinde yeterli sermaye, iş gücü ve tecrübe bulunmadığı dönemlerde, ekonomik kalkınmayı hızlandırmak amacıyla devletin doğrudan yatırımlar yapması ve ekonomiyi yönetmesidir.

• Anahtar Kelimeler: Ekonomi, devlet yatırımı, devlet planlaması, karma ekonomi, kalkınma planları, devlet bankaları, devlet fabrikaları, sermaye, KİT (Kamu İktisadi Teşebbüsü).
• KPSS Önemli Notu: Devletçilik ilkesine geçiş, 1929 Dünya Ekonomik Buhranı (Kara Perşembe) sonrası Türkiye'de zorunlu hale gelmiş ve 1930 yılından itibaren aktif olarak uygulanmıştır.
• Yapılan İnkılaplar:
• İzmir İktisat Kongresi ve karma ekonomi modelinin uygulanması
• 1. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın (1933) hazırlanması ve başarıyla uygulanması
• 2. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın hazırlanması (1938) (Ancak 1939'da II. Dünya Savaşı patlak verdiği için uygulanamamıştır)
• Devlet Bankalarının kurulması:
• Sümerbank: Sanayi planlarının finansmanını sağlamak için kurulmuştur.
• Etibank: Madencilik faaliyetlerini desteklemek için kurulmuştur (Şifre: Eti Puf'un içindeki dolgulu lezzetli maden).
• Merkez Bankası (1930): Para politikalarını düzenlemek ve Türk parası basmak amacıyla kurulmuştur.
• Karabük Demir-Çelik Fabrikası'nın kurulması
• MTA (Maden Tetkik Arama) Enstitüsü'nün kurulması (Devlet eliyle maden arama faaliyeti)
• Çubuk Barajı'nın inşa edilmesi ve Elektrik İşleri Etüt İdaresi'nin kurulması
• Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927): Özel sektörü desteklemeyi amaçlasa da devletin arsa ve vergi kolaylığı sağlaması yönüyle devletçilik kapsamındaki çelişkili sorularda seçeneklere göre değerlendirilir.
• Devlet eliyle aşevleri ve çocuk yuvalarının açılması (Sosyal devletçilik).

5. LAİKLİK

Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması, devlet düzeninin ve hukukun dini kurallara değil, akıl, bilim ve mantığa dayandırılmasıdır. İnanç ve vicdan özgürlüğünün güvencesidir.

• Anahtar Kelimeler: Akılcılık, bilimsellik, mantık, din ve vicdan hürriyeti, mezhep özgürlüğü, inanç özgürlüğü, tutucu olmama, dogma ve skolastik düşüncenin reddi, irtica (gericilik) karşıtlığı.
• Atatürk'ün Önemli Sözü:

"Hayatta en hakiki mürşit ilimdir, fendir."

• Yapılan İnkılaplar:
• Saltanatın kaldırılması (1 Kasım 1922) (Laiklik yolunda atılan ilk adımdır. Siyasi yetki meclise geçmiş, padişah sadece halife olarak kalmıştır)
• Halifeliğin kaldırılması (3 Mart 1924) (Laikliğin en büyük ve en önemli aşamasıdır)
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (1924) (Eğitim laikleştirilmiş, okullardaki dini semboller ve haç işaretleri kaldırılmıştır)
• Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılması (1924) (Yerine dini işler için Diyanet İşleri Başkanlığı, sosyal vakıf işleri için Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuş; din ve devlet birbirinden ayrılmıştır)
• Şeriat (Şer'i) mahkemelerinin kapatılması ve yerine modern mahkemelerin kurulması
• Medreselerin kapatılması (1924) (Laik eğitim sisteminin önü açılmıştır)
• Şeyhülislamlık makamının kaldırılması
• Tekke, zaviye ve türbelerin kapatılması (1925) (Dinin istismar edilmesi engellenmiştir. Atatürk'ün sözü: "Türkiye Cumhuriyeti şeyhler, dervişler, müritler memleketi olamaz.")
• Türk Medeni Kanunu'nun kabulü (1926) (Dini hukuk olan Mecelle kaldırılmış, yerine laik İsviçre Medeni Kanunu getirilmiştir. Patrikhanenin dünyevi ve hukuki yetkilerine son verilmiştir)
• Anayasadan "Devletin dini İslam'dır" ibaresinin çıkarılması (1928 değişikliği) (Bu değişiklik ile anayasa laik bir karaktere bürünmüştür)
• Yemin metinlerinin laikleştirilmesi (1928) (Milletvekillerinin yemin ederken kullandığı "Vallahi" kelimesi kaldırılmış, yerine "Namusum ve şerefim üzerine" ibaresi getirilmiştir)
• Şapka Kanunu ve Kılık Kıyafet Kanunu (Din adamları dışındaki kişilerin sokaklarda dini kıyafetlerle gezmesi yasaklanmıştır. Sadece en üst düzey din görevlileri bu haktan muaftır)
• Laiklik ilkesinin anayasaya girmesi (1937)
• Şeyhlik, seyitlik, dervişlik, üfürükçülük, falcılık, büyücülük ve muskacılık gibi unvan ve faaliyetlerin yasaklanması

6. İNKILAPÇILIK

Eskimiş, çağın gerisinde kalmış kurumların tamamen kaldırılarak yerine çağdaş, modern ve ilerici kurumların getirilmesidir. Sürekli yenilenmeyi ve dinamizmi savunur.

• Anahtar Kelimeler: Sürekli değişim, ilerleme, çağdaşlaşma, modernleşme, muasırlaşma, batılılaşma, dinamizm, aktif yapı, yenilik, "yerine" kelimesinin kullanılması.
• KPSS Pratik Şifresi: Yapılan tüm yenilikler otomatik olarak İnkılapçılık ilkesine girer. Ancak sorularda özellikle Batı dünyası ile uyum sağlamak, ticari ilişkileri kolaylaştırmak ve çağdaşlaşmak hedefleniyorsa öncelikle İnkılapçılık aranmalıdır.
• Yapılan İnkılaplar:
• Saltanatın kaldırılıp yerine Cumhuriyetin ilan edilmesi
• Fesin kaldırılıp yerine Şapka Kanunu'nun getirilmesi
• Ölçü ve tartı birimlerinin değiştirilmesi (Metrik Sistem): Arşın, endaze ve okka gibi kişiye ve bölgeye göre değişen eski ölçülerin yerine metre, kilogram ve litrenin getirilmesi.
• Takvim alanında değişiklik: Hicri ve Rumi takvimlerin yerine Miladi Takvimin kabul edilmesi (1 Ocak 1926).
• Hafta tatilinin cumadan pazar gününe alınması (1935) (Batı ile ticari ilişkilerde yaşanan gün kaybını önlemek amacıyla)
• Alaturka (ezani) saat sisteminin yerine uluslararası alafanga saat sistemine geçilmesi
• Sanayi-i Nefise Mektebi'nin kapatılıp yerine Güzel Sanatlar Fakültesi'nin kurulması
• Darülfünun'un kapatılıp yerine İstanbul Üniversitesi'nin kurulması (1933 Üniversite Reformu)
• Mülkiye Mektebi'nin yerine Siyasal Bilgiler Fakültesi'nin açılması
• Eski rakamların yerine uluslararası rakamların kabul edilmesi
• Kılık Kıyafet Kanunu'nun kabulü

---

BÖLÜM 2: CUMHURİYET DÖNEMİ HUKUK, EĞİTİM VE SOSYAL ALANDAKİ GELİŞMELER

I. HUKUK ALANINDAKİ İNKILAPLAR

Amaç: Hukukta birliği ve laikliği sağlamak, mahkemeler üzerindeki yabancı devlet müdahalelerini önlemek ve kanun önünde cinsiyet ayrımına kesin olarak son vermektir.

1. Anayasal Süreç

• 1921 Anayasası (Teşkilat-ı Esasiye): Yeni Türk devletinin ilk yazılı anayasasıdır. Savaş dönemi anayasası olduğu için laik değildir (Devletin dini İslam'dır maddesi bulunur).
• 1924 Anayasası Gelişmeleri:
• 1928 Değişikliği: "Devletin dini İslam'dır" maddesi anayasadan çıkarılmış, böylece anayasa laikleşmiştir.
• 1934 Değişikliği: Kadınlara seçme ve seçilme hakkı anayasaya eklenmiştir.
• 1937 Değişikliği: Atatürk'ün 6 temel ilkesi anayasaya dahil edilmiştir.
• 1945 Değişikliği: Anayasanın dili Türkçeleştirilmiş ve sadeleştirilmiştir.
• 1946 Değişikliği: Çift dereceli seçim sisteminden tek dereceli seçim sistemine geçilmiştir (Atatürk döneminde tek dereceli seçim sistemi uygulanmamıştır).

2. Kadınlara Verilen Siyasi Haklar: "BMW" Şifresi

Türk kadını siyasi haklarını sırasıyla şu yıllarda almıştır:

• Belediye Seçimleri (1930) -> İlk kadın belediye başkanı: Sadiye Hanım (Artvin - Yusufeli).
• Muhtarlık Seçimleri (1933) -> İlk kadın muhtar: Gül Esin (Aydın - Çine).
• Vekillik Seçimleri (1934) -> İlk kadın milletvekili (mebus): Satı Kadın (Hatı Çırpan) - İlk köylü kadın mebus olarak tarihe geçmiştir.

3. Kabul Edilen Kanunlar ve Alındığı Ülkeler

• Türk Medeni Kanunu (1926): İsviçre'den alınmıştır.
• Neden İsviçre? Dünya Savaşlarında tarafsız bir ülke olması, Avrupa'daki en çağdaş, en modern ve en laik medeni kanuna sahip olması.
• Getirdiği Haklar: Tek eşle evlilik zorunluluğu, resmi nikah zorunluluğu, kadına boşanma hakkı, mirasta kadın-erkek eşitliği, mahkemede şahitlikte eşitlik, kadına istediği mesleği seçme özgürlüğü, patrikhanenin dünyevi (hukuki) yetkilerinin kaldırılması.
• ⚠️ KPSS KRİTİK UYARISI: Türk Medeni Kanunu kadınlara SİYASİ HAK (seçme ve seçilme hakkı) VERMEMİŞTİR. Kadınlar siyasi haklarını 1930'dan itibaren ayrıca kazanmıştır. Medeni Kanun; Cumhuriyetçilik ve Devletçilik dışındaki diğer 4 ilkeye (Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, İnkılapçılık) girer.
• Türk Ceza Kanunu (1926): İtalya'dan alınmıştır.
• İdare Hukuku: Fransa'dan alınmıştır.
• Ticaret Hukuku: Almanya'dan alınmıştır.
• İcra ve İflas Hukuku: İsviçre'den alınmıştır.

---

II. EĞİTİM VE KÜLTÜR ALANINDAKİ GELİŞMELER

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924): Eğitimde birlik kanunudur. Ülkedeki tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmış, yabancı okullar denetim altına alınmış ve müfredatlardan dini semboller çıkarılmıştır.
• Medreselerin Kapatılması (1924): Maarif Nazırı (Eğitim Bakanı) Vasıf Çınar döneminde, eğitimdeki çift başlılığı (çağdaş okul - medrese) bitirmek ve laik eğitime geçmek amacıyla kapatılmıştır.
• Maarif Teşkilatı Hakkında Kanun (1926): Okul açmak bakanlığın iznine bağlanmış, ders müfredatları çağın ihtiyaçlarına göre düzenlenmiş ve ilk defa karma eğitim sistemine geçilmiştir.
• Yeni Türk Harflerinin Kabulü (1 Kasım 1928): Okuma-yazmayı kolaylaştırmak, yazı ve konuşma dili arasındaki farkı kaldırmak amacıyla Latin alfabesi kabul edilmiştir.
• Önemli Not: Harf inkılabı teklifi ilk kez İzmir İktisat Kongresi'nde (Başkanı Kazım Karabekir) gündeme gelmiş ancak ekonomi kongresi olduğu gerekçesiyle reddedilmiştir.
• Yeni harflerle basılan ilk gazete: Mardin Gazetesi.
• Yeni harflerle basılan ilk dergi: Belleten Dergisi.
• Millet Mektepleri'nin Açılması (24 Kasım 1928): Örgün eğitim yaşı geçmiş olan halka yeni harflerle okuma-yazma öğretmek amacıyla açılmıştır (Halkçılık). Mustafa Kemal'e bu kurum tarafından "Başöğretmen" unvanı verilmiştir.
• Türk Tarih Kurumu'nun (TTK) Kurulması (1931): Türk tarihinin kökenlerini araştırmak ve milli bilinci oluşturmak amacıyla kurulmuştur.
• İlk Başkanı: Tevfik Bıyıklıoğlu.
• Yayın Organı: Belleten Dergisi (Tarih dergisidir, Mustafa Kemal'in ölmeden önce okuduğu son dergidir).
• Türk Dil Kurumu'nun (TDK) Kurulması (1932): Türkçeyi yabancı dillerin boyunduruğundan kurtarmak ve dil birliğini sağlamak amacıyla kurulmuştur. Güneş Dil Teorisi bu dönemde ortaya atılmıştır.
• İlk Başkanı: Samih Rıfat Yalnızgil.
• Vasiyet Notu: Mustafa Kemal Atatürk, İş Bankası'ndaki kendi şahsi hisselerinin gelirini vasiyetiyle Türk Tarih Kurumu ve Türk Dil Kurumu'na bırakmıştır.
• Halk Evleri'nin Açılması (1932): Yapılan inkılapları halka anlatmak, okuma-yazma oranını artırmak ve kültür-sanat faaliyetlerini halka ulaştırmak amacıyla açılmıştır. Temeli 1912'de kurulan Türk Ocakları'na dayanır. 1951 yılında Demokrat Parti (Adnan Menderes) döneminde kapatılmıştır.
• Yayın Organı: Ülkü Dergisi.
• Üniversite Reformu (1933): İsviçreli Profesör Albert Malche (Malşe)'nin hazırladığı rapor doğrultusunda, Osmanlı'dan kalan Darülfünun kapatılarak yerine modern İstanbul Üniversitesi kurulmuştur.
• Açılan Diğer Eğitim Kurumları:
• Ankara Hukuk Mektebi: Atatürk döneminde açılan ilk yüksekokul/fakültedir.
• Gazi Eğitim Enstitüsü, Ankara Dil Tarih Coğrafya Fakültesi (DTCF), Ankara Siyasal Bilgiler Fakültesi (Mülkiye'nin yerine).

---

III. KADINLARDA İLKLER VE SOSYAL GELİŞMELER

1. Cumhuriyet Tarihinde Kadınlarda İlkler (ÖSYM'nin En Sevdiği Tablo)

• İlk Kadın Belediye Başkanı: Sadiye Hanım (Artvin - Yusufeli)
• İlk Kadın Muhtar: Gül Esin (Aydın - Çine)
• İlk Kadın Milletvekili (Köylü Mebus): Satı Kadın (Hatı Çırpan)
• İlk Kadın İnşaat Mühendisi: Sabiha Güreyman
• İlk Kadın Mühendis: Sabiha Rıfat
• İlk Kadın Savaş Pilotu: Sabiha Gökçen
• İlk Kadın Tiyatrocu: Afife Jale (ÖSYM'nin çıkmış sorusudur!)
• İlk Kadın Doğum Uzmanı: Pakize İzzet Tarzi
• İlk Kadın Doktor: Dr. Safiye Ali
• İlk Kadın Başbakan: Tansu Çiller (Atatürk dönemi sonrası)

2. Sosyal Hayat, Güzel Sanatlar ve Müzik

• Nüfus Sayımı: Cumhuriyet tarihinin ilk nüfus sayımı 1927 yılında yapılmış ve nüfus 13.5 milyon çıkmıştır. Nüfusu artırmak için doğum kontrol ilaçları yasaklanmış, 6'dan fazla çocuğu olan ailelere yol vergisinden muafiyet ve devlet toprağı verilmiştir.
• Mimari Eserler ve Mimarlar:
• Anıtkabir'in Mimarları: Emin Onat ve Orhan Arda.
• Gazi Üniversitesi Rektörlük Binası Mimarı: Mimar Kemalettin (Cebinizdeki 20 TL'nin arkasındaki bıyıklı amcamızdır).
• II. TBMM Binası Mimarı: Vedat Tek.
• Atatürk Anıtları Mimarı: Heinrich Krippel (Samsun Atatürk Anıtı ve Ankara Ulus Zafer Anıtı'nı yapan Avusturyalı heykeltıraş).
• Resim Alanı: Ünlü ressam İbrahim Çallı'ya ait "Zeybekler" tablosu ve "Hatay'ın Anavatana Özlemi" tablosu bu dönemin en meşhur eserlerindendir.
• Müzik ve Sahne Sanatları:
• Osmanlı'dan kalan Darü'l-Elhan Konservatuvar'a, Darü'l-Bedayi ise Şehir Tiyatroları'na dönüştürülmüştür.
• Musiki Muallim Mektebi, Paul Hindemith'in raporuyla açılmıştır.
• Cumhuriyet Tarihinin İlk Operası: Özsoy Operası (Adnan Saygun tarafından bestelenmiştir).
• Türk Beşleri: Cemal Reşit Rey (10. Yıl Marşı'nın bestecisi), Adnan Saygun (İlk operanın bestecisi), Hasan Ferit Alnar, Necil Kazım Akses, Ulvi Cemal Erkin.
• Müzeler:
• Topkapı Sarayı'nın bir bölümü 1924'te müzeye dönüştürülmüştür.
• Etnografya Müzesi: Atatürk'ün naaşı, Anıtkabir yapılana kadar geçici olarak burada muhafaza edilmiştir.
• Ayasofya Camisi'nin Müzeye Çevrilmesi (1934): Mustafa Kemal Atatürk dönemi Bakanlar Kurulu kararıyla Ayasofya müzeye çevrilmiştir. (2020 yılında tekrar cami yapılmıştır).
• İstanbul Resim ve Heykel Müzesi (1937) açılmıştır.