Koha SIP2 ve RFID Entegrasyonu Yapılandırma Rehberi

Açık kaynaklı kütüphane otomasyon sistemi Koha, kütüphane materyallerinin dolaşım hizmetlerini otomatikleştirmek amacıyla endüstri standardı olan 3M Standard Interchange Protocol v2.0 (SIP2) protokolünü yerleşik olarak destekler. Kütüphanelerde self-check (otomatik ödünç alma ve iade) istasyonları, akıllı iade büroları, güvenlik turnikeleri ve otomatik materyal ayıklama (sorter) sistemleri gibi RFID (Radyo Frekanslı Tanımlama) tabanlı donanımların Koha veri tabanıyla eş zamanlı haberleşmesi, SIP2 servisinin doğru kurgulanmasına bağlıdır. Bu protokol, TCP/IP soket haberleşmesi üzerinden istemci (RFID terminali) ile sunucu (Koha SIP daemon) arasında metin tabanlı veri paketlerinin takasını sağlar. Yapılandırma sürecinin başarısı, ağ güvenlik kurallarından XML tabanlı yapılandırma dosyalarının hassas parametre ayarlarında gizlidir.

1. Temel Ağ Altyapısı ve Kullanıcı Yetkilendirmesi

Entegrasyonun ilk evresinde, Koha sunucusu ile RFID istemci cihazları arasında kesintisiz ve güvenli bir iletişim kanalı tesis edilmelidir. RFID terminalleri genellikle sabit IP adresleri ile yapılandırılır. Koha sunucusu üzerindeki güvenlik duvarı (ufw veya iptables) ayarlarında, SIP2 servisinin dinleyeceği TCP portunun (varsayılan olarak 6001 veya kütüphanenin belirleyeceği farklı bir soket portu) yalnızca yetkili RFID cihazlarının IP adreslerinden gelen isteklerle sınırlandırılması güvenlik açısından kritik önem taşır.

İkinci adım, Koha Personel İstemcisi üzerinden SIP2 servisine özel bir kullanıcı hesabı tanımlamaktır. Bu hesabın oluşturulmasında dikkat edilmesi gereken teknik hususlar şunlardır:

• Kullanıcıya yalnızca dolaşım (circulate) yetkileri tanımlanmalı, sistem yöneticisi veya kataloglama yetkileri verilmemelidir.
• Hesabın bağlı olduğu kütüphane şubesi, RFID cihazının fiziksel olarak bulunduğu şube ile birebir eşleşmelidir.
• Şifre politikası karmaşık karakterler içermeli, ancak SIP2 metin iletiminde sorun yaratmayacak standart ASCII karakter kümesinde kalmalıdır.
• Kullanıcı hesabının oturum süresi dolmayacak şekilde yapılandırılması veya son kullanma tarihinin sınırsız tutulması gerekmektedir.

2. Koha SIP Daemon Servisinin Etkinleştirilmesi

Debian ve Ubuntu tabanlı Linux dağıtımlarında çalışan Koha mimarisinde SIP2 servisi, koha-sip komut satırı aracı üzerinden yönetilir. Servisi aktif hale getirmek ve arka planda çalışan daemon sürecini başlatmak için öncelikle yetkili terminal erişimi gereklidir.

Sistemde tanımlı Koha örneği (instance) için SIP servisi şu komut dizilimi ile etkinleştirilir:

sudo koha-sip --enable koha_instance

Servisin başlatılması için ise şu komut yürütülür:

sudo koha-sip --start koha_instance

Daemon başlatıldığında, Linux süreç yöneticisi Perl tabanlı sunucu modülünü çalıştırarak dinleme moduna geçer. Yapılandırmanın doğrulanması adına günlük dosyalarının anlık takibi yapılmalıdır. /var/log/koha/koha_instance/sip-output.log ve /var/log/koha/koha_instance/opac-error.log dosyaları, dinleyicinin başlatılıp başlatılmadığını ve soket bağlantısının kurulup kurulmadığını açıkça raporlar. Soket dinleme durumunu doğrulamak için terminalde netstat -tlpn | grep 6001 veya ss -tulpn | grep 6001 komutları çalıştırılabilir.

3. SIPconfig.xml Yapılandırma Dosyasının Özelleştirilmesi

Koha ortamında SIP2 servisinin davranış biçimi, sunucu dizininde yer alan SIPconfig.xml dosyası üzerinden denetlenir. Bu XML belgesi, kurum tanımlarını, erişim hesaplarını, port ayarlarını ve RFID cihazlarının yetki parametrelerini barındırır.

XML yapısı temel olarak iki ana bloktan oluşur: <accounts> ve <institutions>. Yapılandırma örneği şu şekildedir:

<service port="6001/tcp" transport="tcp" protocol="SIP/2.0" max_connections="50" />

<accounts> bloğunda Koha veritabanında açılan kullanıcı bilgileri tanımlanır:

<login id="rfid_kiosk" password="Sifre123" institution="MERKEZ" location="ZeminKat" />

<institutions> bloğu ise istemci cihazın hangi kütüphane politikalarına göre işlem yapacağını belirler. Burada yer alan politikalara dair detaylar şöyledir:

• checkin="true": RFID cihazının materyal iade işlemi yapmasına izin verir.
• checkout="true": Materyal ödünç verme fonksiyonunu aktif kılar.
• renewal="true": Süre uzatma işlemlerine imkan tanır.
• status_update="false": Materyal durum güncellemelerini sınırlar.
• offline="false": Çevrimdışı işlem depolama kipini belirler.

Ek olarak, veri paketlerinin hata denetimi için error-detect="true" ayarı yapılmalı ve alan ayırıcı karakterlerin (delimiter) standarda uygunluğu kontrol edilmelidir. Koha'nın kullandığı varsayılan alan ayırıcı dikey çizgi (pipe) karakteridir. XML dosyasındaki değişikliklerin etkinleşmesi için sudo koha-sip --restart koha_instance komutu yürütülmelidir.

4. RFID İstemci Cihazı ve Terminal Yapılandırması

Sunucu tarafındaki hazırlıklar tamamlandıktan sonra RFID masaüstü veya self-check cihaz yazılımında parametre tanımlamaları gerçekleştirilir. RFID donanım üreticisinin sağladığı yönetim arayüzünde şu teknik değişkenler eksiksiz girilmelidir:

• Sunucu Adresi (Host IP): Koha sunucusunun yerel ağ IP adresi.
• Soket Portu: SIPconfig.xml dosyasında tanımlanan TCP port numarası.
• Kimlik Bilgileri: XML dosyasında ve Koha yetkili kullanıcısında belirtilen kullanıcı adı ve parola.
• Karakter Kodlaması: Türkçe karakterlerin (ğ, ş, ı, ö, ç, ü) RFID ekranlarında ve fiş yazıcılarında doğru görünmesi için haberleşme kodlaması UTF-8 olarak hizalanmalıdır.
• Sonlandırıcı Karakter: SIP2 mesaj paketlerinin sonunu belirten CRLF (\r\n) karakter dizisi doğru tanımlanmalıdır.

5. Manuel Telnet Sınamaları ve Sorun Giderme

RFID donanımını canlıya almadan önce Koha SIP2 servisinin çalışırlığı doğrudan komut satırı üzerinden simüle edilmelidir. Telnet veya Netcat aracı kullanılarak sunucuya doğrudan SIP paketleri gönderilebilir.

Terminalden şu komut verilerek soket bağlantısı kurulur:

telnet 127.0.0.1 6001

Bağlantı sağlandıktan sonra ilk olarak Oturum Açma (Login - 93 mesaj türü) paketi gönderilir:

9300CNrfid_kiosk|COSifre123|CPMERKEZ|

Sunucu bu komuta karşılık başarılı bir oturum açma durumunda 941 ile başlayan bir yanıt dönmelidir. Yanıtta yer alan 941 kodu oturumun doğrulandığını gösterirken, 940 kodu kimlik doğrulama hatasını gösterir.

Oturum açıldıktan sonra materyal bilgi sorgulama (Item Information - 17 mesaj türü) paketi test edilebilir:

1720060329 20241024 153000AO|ABBARKOD12345|

Sunucunun döndüğü 18 yanıt paketi, materyalin başlık bilgisi, ödünç durumu ve kısıtlamalarını içeriyorsa SIP2 servisi sorunsuz çalışıyor demektir.

Entegrasyon aşamasında sık karşılaşılan sorunlar ve çözüm adımları şunlardır:

• Bağlantı Zaman Aşımı (Timeout): Sunucu güvenlik duvarının ilgili portu engellediğini veya koha-sip daemon sürecinin durduğunu gösterir. Ağ kuralları ve süreç durumu incelenmelidir.
• 940 Kimlik Doğrulama Hatası: SIPconfig.xml içindeki kullanıcı bilgileri ile Koha veritabanındaki kullanıcının veya kütüphane şube kodunun uyuşmadığını gösterir.
• Materyal Bulunamadı Yanıtı: RFID etiketindeki barkod verisinin Koha'daki materyal barkod alanıyla karakter düzeyinde tam eşleşmediğini (örneğin başında/sonunda gizli karakter veya boşluk kaldığını) gösterir.

6. Canlıya Alma ve Yapılandırma Kontrol Listesi

RFID entegrasyonu tamamlandıktan sonra sistemin canlı ortama aktarılması aşamasında doğrulanması gereken temel adımlar aşağıdaki kontrol listesinde özetlenmiştir.