Toplumsal hayatı düzenleyen kurallar; din kuralları, ahlak kuralları, görgü kuralları ve hukuk kurallarıdır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Sosyal hayatı düzenleyen kurallar içinde yaptırımı en etkili ve tek maddi yaptırımlı olan kural hukuk kurallarıdır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuk kurallarına uyulmaması durumunda devlet gücüyle karşılaşılan tepkiye 'yaptırım' (müeyyide) denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukukun yaptırım türleri; ceza, cebri icra, tazminat, hükümsüzlük ve iptaldir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kanunda suç olarak tanımlanan bir fiili işleyen kişiye uygulanan hapis veya adli para cezası yaptırımına 'ceza' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuki yükümlülüklerini yerine getirmeyen kişilerin devlet gücüyle zorla bu yükümlülüğü yerine getirmesinin sağlanmasına 'cebri icra' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuka aykırı ve kusurlu bir davranışla başkasına verilen zararın ödetilmesi yaptırımına 'tazminat' denir (maddi veya manevi).

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuka aykırı bir idari işlemin mahkeme kararıyla geçmişe etkili olarak ortadan kaldırılmasına 'iptal' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin eksik olması durumunda işlemin hiç doğmamış sayılmasına 'yokluk' denir (örn. resmi nikah memuru olmadan evlenme).

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kurucu unsurları tam olan bir işlemin kanunun emredici hükümlerine, ahlaka, kamu düzenine aykırı olması veya konusunun imkansız olması durumunda geçersiz sayılmasına 'mutlak butlan' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

İrade sakatlığı (hata, hile, korkutma) veya ehliyetsizlik nedeniyle bir hukuki işlemin sakatlanması durumunda ortaya çıkan geçersizlik haline 'nispi butlan' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Sınırlı ehliyetsizlerin (velayet veya vesayet altındakilerin) yasal temsilcisinin izni olmadan yaptığı işlemlerin askıda olması durumuna 'tek taraflı bağlamazlık' (askıda hükümsüzlük) denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Belirli bir dönemde bir ülkede yürürlükte bulunan yazılı ve yazısız hukuk kurallarının tümüne 'pozitif (müspet) hukuk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Belirli bir ülkede yetkili makamlarca konulmuş olan ve yürürlükte bulunan sadece yazılı hukuk kurallarının tümüne 'mevzu hukuk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Yürürlükte olan kanunlardan bağımsız, olması gereken, akla ve adalete dayalı, doğadan kaynaklanan hukuk kurallarına 'tabii (doğal/ideal) hukuk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Geçmişte uygulanmış, günümüzde yürürlükten kalkmış olan hukuk kurallarına 'tarihi hukuk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kişilerin kesinlikle uymak zorunda oldukları, aksini kararlaştıramayacakları hukuk kurallarına 'emredici hukuk kuralları' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Bir hukuksal kavramın veya kurumun anlamını, yasal unsur ve şartlarını belirten kurallara 'tanımlayıcı hukuk kuralları' denir (örn. yerleşim yerinin tanımı).

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Tarafların sözleşmede düzenlemediği boşlukları dolduran ve aksini kararlaştırabilecekleri kurallara 'tamamlayıcı hukuk kuralları' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Sözleşmede kullanılan ancak anlamı açıklanmayan belirsiz ifadeleri yorumlayan kurallara 'yorumlayıcı hukuk kuralları' denir (örn. ayın ortası ifadesinin 15'i sayılması).

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kişilere belirli bir davranışta bulunup bulunmama konusunda serbestlik ve yetki tanıyan kurallara 'yetki verici hukuk kuralları' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Var olan bir hukuk kuralını yürürlükten kaldırma amacı taşıyan kurallara 'ilga edici hukuk kuralları' denir (örn. ölüm cezasının kaldırılması).

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Somut bir uyuşmazlığa uygulanacak yazılı kaynaklarda (kanunda) hiçbir hükmün bulunmaması durumuna 'kanun boşluğu' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Somut bir uyuşmazlığa uygulanacak ne yazılı (kanun) ne de yazısız (örf ve adet) hiçbir hukuk kuralının bulunmaması durumuna 'hukuk boşluğu' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hakimin, yazılı ve yazısız kaynakta hüküm bulunmadığında (hukuk boşluğunda) kendisini kanun koyucu yerine koyarak kural oluşturmasına 'hakimin hukuk yaratması' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kanun koyucunun bilerek ve isteyerek bıraktığı, hakimin takdir yetkisiyle doldurması gereken boşluğa 'kural içi boşluk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kanunda hüküm bulunmasına rağmen, kuralın adaletsiz sonuç doğurması veya kuralların birbiriyle çelişmesi durumunda ortaya çıkan boşluğa 'örtülü (çatışma) boşluk' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kişinin haklara ve borçlara sahip olabilme yeteneğine 'hak ehliyeti' denir. Tam ve sağ doğmak şartıyla ana rahmine düşüldüğü an başlar.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Kişinin bizzat kendi eylemleriyle haklar kazanabilmesi ve borç altına girebilmesine 'fiil ehliyeti' denir. Aktiftir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Fiil ehliyetinin üç temel şartı; ergin olmak, ayırt etme gücüne sahip olmak ve kısıtlı olmamaktır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Türk Medeni Kanunu'na göre olağan erginlik (reşit olma) yaşı 18 yaşın doldurulmasıdır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Olağan evlenme yaşı 17 yaşın, olağanüstü durumlarda mahkeme kararıyla evlenme yaşı ise 16 yaşın doldurulmasıdır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Veli rızası ve küçüğün menfaatiyle, 15 yaşını dolduran kişinin mahkeme kararıyla ergin kılınmasına 'kazai rüşt' (yargısal erginlik) denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Ayırt etme gücü olan, ergin ve kısıtlı olmayan kişilere 'tam ehliyetliler' denir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Ayırt etme gücünden yoksun olan kişilere 'tam ehliyetsizler' denir; bunların yaptıkları hukuki işlemler kesin olarak geçersizdir.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukuk kurallarını diğer sosyal kurallardan ayıran temel özellik devlet gücüyle desteklenmiş maddi yaptırımlı olmasıdır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Din kurallarının yaptırımı manevidir; uyulmadığında günahkar sayılma veya toplumda kınanma tepkisiyle karşılaşılır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Ahlak kuralları subjektif (kişinin kendine karşı ödevleri) ve objektif (topluma karşı ödevleri) olmak üzere ikiye ayrılır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Görgü kuralları, belli bir zamanda ve yerde kişilerin sergilemesi gereken tavır ve nezaket davranışlarını düzenler.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları

Hukukun yaptırım türleri: ceza, cebri icra, tazminat, hükümsüzlük ve iptal olmak üzere 5 ana gruba ayrılır.

Vatandaşlık · Temel Hukuk Kavramları